Alimlər Yer planetinin yaranma tarixini ilk dəfə dəqiqliklə açıqladı

Yer planetinin mənşəyi: Yeni kəşflər

Alimlər uzun illər davam edən mübahisələri həll edərək Yer planetinin mənşəyini dəqiqliklə müəyyən ediblər. Tədqiqatlar göstərir ki, Yer əsasən daxili Günəş sistemindən gələn daşlı materiallardan formalaşıb və bu proses 30-40 milyon il ərzində baş verib.

Meteoridlərin izotop varyasiyaları və Yupiterin rolu

ETH Zürichdən Paolo Sossi və Dan Bower meteoridlərin izotop anomaliyalarını araşdıraraq Yer ilə daxili Günəş sistemi arasında böyük oxşarlıq tapıblar. Bu, Yer planetinin tərkibinin izotop baxımından homojen olduğunu göstərir.

Yupiter qaz nəhəngi kimi güclü qravitasiya baryeri yaradaraq xarici Günəş sistemindən materialların daxili sistemə keçməsini əngəlləyib. Bu baryer Günəş sistemində iki fərqli material bölgüsünün yaranmasına səbəb olub.

Günəş sisteminin iki material bölgəsi

Meteoridlər əsasən karbonlu (karbonlu xondritlər) və karbonlu olmayan növlərə bölünür. Karbonlu xondritlər xarici Günəş sistemindən, karbonlu olmayanlar isə daxili sistemdən gəlir. Bu fərq Günəş sisteminin formalaşması zamanı yaranan izotopik fərqlilikləri əks etdirir.

Yer planetinin tərkibi və formalaşma müddəti

Yer planetinin çox hissəsi 4,6 milyard il əvvəl daxili Günəş sistemindən yaranıb. Onun materialları planetesimallar və digər kosmik daşlardan ibarətdir. Bu proses 30-40 milyon il çəkib və nəticədə Yer əsasən daşlı, izotop baxımından isə homojen bir planetə çevrilib.

İnsan üçün əhəmiyyəti

Bu kəşflər Yer planetinin yaranışını anlamaqda yeni mərhələ açır. Yupiterin qravitasiya baryeri və izotopik fərqliliklər Günəş sisteminin dinamikasını və planetlərin tərkibini izah edir. Bu isə bizim planetimizin necə formalaşdığını və həyat üçün uyğun şəraitin necə yarandığını daha yaxşı başa düşməyimizə imkan verir.

Paolo Sossi qeyd edir: “İki fərqli meteorid populyasiyasının kütləvi izotop kompozisiyalarının müəyyənləşdirilməsi, planetar materialların mənşəyi və erkən Günəş sisteminin məkan-zaman inkişafı haqqında anlayışımızda inqilab yaratdı.”