ALMA teleskopu 60 illik ulduz birləşməsini ilk dəfə izləyib: Nə baş verir?

ALMA teleskopu ilə ulduzların nadir birləşməsi izlənildi

Astronomlar ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) radio teleskopu vasitəsilə 5,300 işıq ili uzaqlıqda yerləşən IRAS 07299−1651 sistemində iki ulduzun təxminən 60 il əvvəl birləşərək ikili sistem yaratdığını müşahidə ediblər. Bu kəşf ulduzların formalaşmasının əvvəlki təsəvvürlərdən daha mürəkkəb və xaotik olduğunu göstərir.

Ulduzların formalaşması və orbit xüsusiyyətləri

Tədqiqat göstərir ki, bu iki ulduz eyni qaz və toz buludundan yaranmayıb. Onların ətrafındakı disklər bir-birinə uyğun gəlmir və orbitləri yüksək dərəcədə exentrikdir, yəni oval və ya parabolik formadadır. Bu isə ulduzların təsadüfi qarşılaşma nəticəsində birləşdiyini sübut edir.

Teleskopların rolu və tədqiqat müddəti

Tədqiqat komandası 2019-cu ildən başlayaraq 8 il ərzində ALMA, VLA (Very Large Array), JWST (James Webb Space Telescope) və VLT (Very Large Telescope) kimi qabaqcıl teleskoplardan istifadə edib. Hər bir teleskop ulduzların orbitləri, diskləri və kosmik jetləri haqqında fərqli məlumatlar verib. Tədqiqatçılar bu məlumatları üçölçülü şəkildə birləşdirərək ulduzların hərəkətlərini dəqiqliklə bərpa ediblər.

Ekspertlərin fikirləri

Shanghai Jiao Tong Universitetindən Yichen Zhang bildirir: “İlk dəfə olaraq, iki kütləvi ulduzun hələ formalaşarkən bir-birinin ətrafında hərəkət etdiyini izləyə bildik.” Rubén Fedriani (Instituto de Astrofísica de Andalucía, İspaniya) əlavə edir: “Hər teleskop bulmacanın fərqli bir hissəsini ortaya qoydu. Bu, üçölçülü bir tapmacanı həll etmək kimi idi.”

Ulduzların gələcəyi

Disklərin hələ də yaxşı qorunması ulduzların gələcəkdə bir yerdə qalma ehtimalını artırsa da, bu dəqiq bilinmir. Ulduzların gələcək taleyi ətrafdakı qazla qarşılıqlı təsirlərdən asılı ola bilər. Bu tədqiqat ulduzların formalaşmasının nə qədər mürəkkəb və gözlənilməz olduğunu göstərir və kainatın sirlərini anlamaq üçün yeni imkanlar açır.

Tədqiqatın nəticələri 8 sentyabr 2026-cı il tarixində Nature Astronomy jurnalında dərc olunub.