APEC-də Çin, Rusiya və ABŞ liderlərinin tarixi üçtərəfli görüşü nə vəd edir?

APEC-də üçtərəfli görüşün perspektivləri

Noyabrın 18-19-da Çinin Şençjen şəhərində keçiriləcək APEC liderlər sammitində Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Çin Prezidenti Si Cinpin və ABŞ Prezidenti Donald Trampla üçtərəfli görüş keçirməyə hazır olduğunu bildirib. Lakin görüşün keçirilməsi əsasən Çin tərəfinin qərarından asılıdır.

Görüşün təşkili və tərəflərin mövqeləri

Putin oktyabrın 1-də Moskvada keçirilən Valday Beynəlxalq Diskussiya Klubunun iclasında üçtərəfli görüşə tam dəstək verdiyini, lakin görüşün gündəliyinin əvvəlcə müəyyən edilməli olduğunu vurğulayıb. Çin Xarici İşlər Nazirliyi sentyabrın 29-da belə bir görüşün təşkil olunması barədə məlumat olmadığını açıqlayıb. ABŞ Ağ Evi isə görüşlə bağlı rəsmi açıqlama verməyib. Rusiya Prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov sentyabrın 1-də bu görüş ideyasını açıqlamışdı. Trampın isə APEC sammitində iştirak edəcəyi təsdiqlənib.

Ekspertlərin fikirləri və müzakirə mövzuları

Sinqapurun Nanyang Texnologiya Universitetindən Li Mingciang görüşün baş tutma ehtimalını yüksək qiymətləndirir və görüşün simvolik əhəmiyyət daşıyacağını bildirir. O, görüşdə əsasən Rusiya-Ukrayna münaqişəsi, Avropa təhlükəsizliyi, İran münaqişəsi, qlobal enerji və iqtisadiyyat, eləcə də Koreya yarımadası məsələlərinin müzakirə oluna biləcəyini qeyd edir. Li Mingciang görüşün "Yalta 2.0" kimi qiymətləndirilməsinin mənasız olduğunu, çünki Yalta konfransı İkinci Dünya müharibəsindən sonra beynəlxalq nizamın yenidən qurulması ilə bağlı olsa da, bu görüşün daha çox prinsipial bəyanatlar səviyyəsində qalacağını vurğulayır.

Mübahisəli mövqelər və gələcək perspektivlər

Tayvanın Çjou Yuren adlı siyasi analitiki görüşün baş tutmasına şübhə ilə yanaşır və ABŞ-ın bu görüşə qarşı olduğunu düşünür. O, görüşdə Tayvan məsələsinin əsas mövzu olmayacağını əlavə edir. Onun fikrincə, ABŞ-ın Ağ Evindəki məsləhətçiləri görüşə qarşı çıxıb və Trampın Asiya səfəri çərçivəsində Cənubi Koreya və Yaponiyanı da ziyarət etməsi bu görüşün xüsusi Çin səfəri kimi qəbul edilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır.

İnsan və beynəlxalq münasibətlərə təsiri

Bu görüş dünya liderlərinin bir araya gəlməsi ilə beynəlxalq münasibətlərdə yeni dinamikaların yaranmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna münaqişəsi fonunda belə bir dialoq gərginliyi azaltmaq və müəyyən məsələlərdə məhdud əməkdaşlıq üçün imkanlar yarada bilər. Lakin görüşün gündəliyi və nəticələri hələ müəyyənləşməyib, bu da beynəlxalq ictimaiyyətdə həm gözlənti, həm də narahatlıqlar yaradır.