Arizona su böhranı: Çip fabrikləri su ehtiyatlarını necə təhlükəyə atır?

Arizona su ehtiyatlarının azalması və çip sənayesinin böyüməsi

Arizona uzun illərdir Kolorado çayının qeyri-adi quraqlığı ilə üzləşir. 25 ildən artıqdır davam edən bu quraqlıq nəticəsində 2027-ci ildən başlayaraq Arizona ildə ən azı 760,000 acre-foot su itkisi ilə üzləşəcək. Bu, bölgənin su təchizatında ciddi problemlər yaradır və suyun idarə olunmasını çətinləşdirir.

Çip fabriklərinin suya tələbatı

Arizona-da TSMC və Intel kimi böyük çip istehsalçıları sürətlə genişlənir. Bu fabriklər gündəlik milyonlarla qalon ultra-təmiz su istifadə edir. Məsələn, TSMC-nin ilk Arizona fabrikində gündə təxminən 4.75 milyon qalon su sərf olunur və şirkət istifadə etdiyi suyun 65 faizini təkrar emal edir. Təkrar emal zavodu tamamlandıqdan sonra bu göstəricinin ən azı 90 faizə çatması planlaşdırılır. Intel isə 2025-ci ildə Chandler, Arizona-dakı müəssisələrində 2.7 milyard qalondan çox təmiz su istifadə edib və şirkət 32 milyard dollar sərmayə ilə iki yeni fabrik və mövcud müəssisənin genişləndirilməsini planlaşdırır.

Su istifadəsinin əsas sahələri və problemlər

Arizona-da kənd təsərrüfatı suyun 70 faizindən çoxunu istifadə edir, sənaye isə yalnız 6 faizini təşkil edir. Lakin çip fabriklərinin suya olan tələbatı sürətlə artır. Fablarda ultra-təmiz su səthlərin təmizlənməsi və həssas çiplərin emalı üçün istifadə olunur. Bu suyun hazırlanması üçün isə bələdiyyə su ehtiyatlarından daha çox su tələb olunur. Məsələn, gündə 10 milyon qalon ultra-təmiz su istehsalı üçün 16 milyon qalon bələdiyyə suyu lazım ola bilər.

Phoenix və Maricopa bölgəsinin su vəziyyəti

Phoenix şəhəri ildə təxminən 300,000 acre-foot su istifadə edir. Maricopa əyalətində suyun təxminən 40 faizi Kolorado və Salt çaylarından gəlir, qalan hissəsi isə yeraltı su ehtiyatlarından təmin olunur. Şəhər su kəsintilərinə hazır olduğunu bildirir, lakin su qiymətləri sənaye və ev istifadəçiləri üçün eynidir. Kathryn Sorensen qeyd edir ki, “Bizim iqtisadiyyatımız dəyişir və bu çox ağrılıdır.” Phoenix meri Kate Gallego isə əlavə edir: “Kolorado çayı böhranı üçün ədalətli və hövzə üzrə vahid rəhbərlik yoxdur.”

Ekspert rəyləri və gələcəyə baxış

TSMC-nin nümayəndəsi Nina Kao vurğulayır ki, “Çip istehsalı üçün sabit su təchizatı vacibdir.” Kathryn Sorensen isə əlavə edir: “Su üçün kifayət qədər su yoxdur.” Sierra Club-un Grand Canyon şöbəsinin proqram meneceri Jennifer Martin-McLeod vəziyyətin “başa düşmək çətin olan səviyyədə baş verdiyini” bildirir. Su kəsintilərinin təsiri və illik su itkisi sonrakı illərdə necə dəyişəcəyi hələ də qeyri-müəyyəndir.

İnsanların gündəlik həyatına təsiri

Arizona sakinləri və sənaye nümayəndələri suyun azalması ilə bağlı narahatdır. Kənd təsərrüfatı və sənaye su istifadəsinin balanslaşdırılması, həmçinin suyun təkrar emalı və qənaət tədbirləri həyati əhəmiyyət kəsb edir. Phoenix şəhərinin su kəsintilərinə hazırlığı müəyyən qədər ümid yaratsa da, suyun qiymətinin sənaye və ev istifadəçiləri üçün eyni olması narazılıq doğurur.

Arizona su ehtiyatlarının qorunması və çip sənayesinin davamlı inkişafı üçün yeni strategiyalar və federal dəstək gözlənilir. Bu, həm iqtisadiyyat, həm də insanların gündəlik həyatı üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.