Azərbaycan Rəqəmsal İnkişaf Şurasını yaradır: rəqəmsal dövlətə doğru institusional dönüş

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən Rəqəmsal İnkişaf Şurasının yaradılması haqqında, 27 fevral 2026-cı il tarixli Fərmanın imzalanması sadəcə inzibati xəbər deyil. Bu, elektron hökumət, süni intellekt və innovasiya iqtisadiyyatı istiqamətində dövlət transformasiyasını sürətləndirmək və mərkəzləşdirmək cəhdidir.

Şuranın sədri kimi Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın təyin edilməsi isə rəqəmsal gündəliyin sahə siyasətindən çıxarılaraq strateji dövlət idarəçiliyi səviyyəsinə qaldırıldığını göstərir.

Məsələ Şuranın yaradılması faktında deyil. Məsələ onun institusional çəkisinin nə demək olduğundadır.

Niyə məhz indi?

Qlobal reallıq aydındır: dövlətlər artıq təkcə resurslara görə deyil, rəqəmsal effektivliyə görə də rəqabət aparırlar.

Estoniya elektron dövlət modelini formalaşdırdı. BƏƏ süni intellekti milli strategiyanın mərkəzinə yerləşdirdi. Səudiyyə Ərəbistanı Vision 2030 çərçivəsində dövlət sektorunu sürətlə rəqəmsallaşdırır.

Azərbaycanın da artıq ciddi təməli var:

• ASAN xidmət modeli

• e-gov portalı

• myGov platforması

• vergi sisteminin rəqəmsallaşdırılması

• İT ixracının artımı

• fintex sektorunun inkişafı

Şuranın yaradılması bu təşəbbüsləri vahid strateji arxitekturaya toplamaq istiqamətində addım kimi qiymətləndirilə bilər.

Siyasi çəki – rəqəmsal sürətlənmənin aləti

Mehriban Əliyevanın Şuraya rəhbərlik etməsi prinsipial əhəmiyyət daşıyır. Güclü idarəetmə vertikalına malik ölkələrdə əsas islahatlar yalnız ən yüksək siyasi səviyyədə dəstəkləndikdə sürət qazanır Onun profili texniki deyil, strateji və institusional idarəetmə yönümlüdür. Və rəqəmsal transformasiya məhz bunu tələb edir.

Təhsil və peşəkar baza

Mehriban Əliyeva İ. M. Seçenov adına Birinci Moskva Tibb İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Onun formal təhsili İT və mühəndislik sahəsi ilə bağlı deyil. Lakin dövlətin rəqəmsal transformasiyası kod yazmaq məsələsi deyil. Bu, institutların koordinasiyası, normativ bazanın formalaşdırılması və beynəlxalq inteqrasiyanın təmin edilməsidir. Və məhz bu sahələrdə onun uzunmüddətli təcrübəsi mövcuddur.

İnstitusional idarəetmə təcrübəsi

Heydər Əliyev Fondu

Uzun illərdir Heydər Əliyev Fonduna rəhbərlik edən Mehriban Əliyeva təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və beynəlxalq əməkdaşlıq sahələrində genişmiqyaslı layihələr həyata keçirib. Fond UNESCO, BMT və digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edib. Bu isə qlobal institusional mühitdə işləmək təcrübəsi deməkdir. Rəqəmsal transformasiya məhz belə çoxşaxəli koordinasiya modelini tələb edir.

Beynəlxalq tanınma

Mehriban Əliyeva UNESCO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiridir. O, sosial və humanitar sahələrdə fəaliyyətinə görə müxtəlif beynəlxalq mükafatlarla təltif olunub. 2019-cu ildə dövlət xidmətlərinin rəqəmsal innovasiyalar vasitəsilə inkişafına töhfəsinə görə BMT tərəfindən xüsusi mükafata layiq görülüb. Bu fakt onun dövlət idarəçiliyinin modernləşdirilməsi istiqamətində beynəlxalq diskursda iştirak etdiyini göstərir.

Yeni Şura nəyi dəyişə bilər?

Fərmana əsasən, Şura:

• rəqəmsal inkişaf sahəsində dövlət siyasətini əlaqələndirəcək

• dövlət proqramlarının icrasına nəzarət edəcək

• layihələrin strateji məqsədlərə uyğunluğunu təmin edəcək

• normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər görəcək

Praktik baxımdan bu, üç əsas istiqamət deməkdir.

1. Rəqəmsal strategiyanın mərkəzləşdirilməsi

Hazırda rəqəmsal təşəbbüslər müxtəlif qurumlar arasında bölüşdürülüb. Bu isə bəzən fragmentasiya və koordinasiya problemlərinə səbəb ola bilər.

Şura vahid:

• rəqəmsal arxitektura standartları

• məlumat bazalarının inteqrasiyası

• kibertəhlükəsizlik yanaşmaları

• süni intellekt tətbiqləri üzrə normativ çərçivə

formalaşdıra bilər.

2. Süni intellekt əsaslı dövlət modelinə keçid

Fərmanda süni intellekt xüsusi olaraq vurğulanır. Bu isə sadəcə elektron hökumətdən daha geniş – məlumat əsaslı və proqnozlaşdırıcı idarəetmə modelinə keçidi nəzərdə tuta bilər.

Belə modeldə:

• böyük verilənlərin analizi büdcə risklərini qabaqcadan müəyyən edə bilər

• vətəndaş müraciətləri avtomatlaşdırılmış sistemlər vasitəsilə sürətləndirilə bilər

• xidmətlər fərdiləşdirilə bilər

• inzibati proseslər optimallaşdırıla bilər

Lakin bu, ciddi normativ və etik çərçivə tələb edir. Şuranın əsas funksiyalarından biri də məhz bu çərçivənin formalaşdırılması ola bilər.

3. İqtisadi transformasiya perspektivi

Rəqəmsallaşma yalnız xidmətlərin sürətləndirilməsi deyil, iqtisadi strukturun dəyişməsi deməkdir.

Əgər Şura:

• İT sektorunun inkişafını sistemli şəkildə stimullaşdıra

• universitet–texnologiya inteqrasiyasını gücləndirə

• startap ekosistemini dəstəkləyə

• rəqəmsal xidmət ixracı üçün normativ şərait yarada

bilərsə, Azərbaycan iqtisadiyyatın diversifikasiyası istiqamətində ciddi addım ata bilər.

Liderliyin rolu

Tarix göstərir ki, rəqəmsal islahatlar siyasi iradə ilə birbaşa bağlıdır. Estoniya parlament dəstəyi ilə, BƏƏ nazirlər səviyyəsində, Sinqapur isə mərkəzləşdirilmiş Smart Nation strategiyası ilə transformasiya həyata keçirdi.

Şuranın yüksək siyasi səviyyədə idarə olunması rəqəmsallaşmanın dövlət prioritetinə çevrildiyini göstərir.

Əsas çağırış

Rəqəmsal transformasiya texnologiyadan çox idarəetmə mədəniyyətinin dəyişməsidir. Serverlər almaq mümkündür. Süni intellekt alqoritmləri tətbiq etmək mümkündür. Lakin real nəticə üçün normativ mühit və institusional koordinasiya yenilənməlidir. Fərmanın məzmunu göstərir ki, Şura məhz bu struktur dəyişikliklərinə yönəlib.

Nəticə

Rəqəmsal İnkişaf Şurasının yaradılması uzunmüddətli strateji dönüş nöqtəsi ola bilər. Mehriban Əliyevanın institusional idarəetmə, beynəlxalq əməkdaşlıq və siyasi koordinasiya təcrübəsi rəqəmsal gündəliyin strateji səviyyədə konsolidasiyasına imkan yaradır. Bu fərman, Azərbaycan rəqəmsallaşmanı xidmətlər toplusu kimi deyil, idarəetmə modeli kimi tətbiq edə bilər.