Azərbaycanda hava (durumu) proqnozlarının hazırlanması prosesi

Azərbaycanda hava proqnozlarının hazırlanması prosesi Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Xidməti tərəfindən həyata keçirilir. Bu mürəkkəb proses bir neçə əsas mərhələdən ibarətdir: 

Məlumatların Toplanması: Ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən avtomatlaşdırılmış meteoroloji stansiyalar vasitəsilə atmosfer təzyiqi, küləyin istiqaməti və sürəti, hava temperaturu, rütubət və yağıntılar barədə faktiki məlumatlar daim toplanılır. Son illərdə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə də yeni meteoroloji stansiyalar quraşdırılıb.
Radar və Peyk Müşahidələri: Müasir meteoroloji radarlar və peyk görüntüləri vasitəsilə buludların hərəkəti və yağıntıların lokallaşdırılması izlənilir. Bu sistemlər yaxın 5 saat üçün çox dəqiq (qısamüddətli) proqnozlar verməyə imkan verir.
Rəqəmsal Modelləşdirmə: Toplanmış məlumatlar xüsusi kompüter proqramlarına (hidrometeoroloji proqnoz modellərinə) daxil edilir. Bu modellər atmosferdəki dəyişiklikləri simulyasiya edərək gələcək hava şəraitini proqnozlaşdırır.
Mütəxəssis Təhlili: Situasiya Mərkəzində meteoroloqlar həm yerli stansiyalardan, həm də beynəlxalq mənbələrdən gələn məlumatları, o cümlədən Azərbaycanın coğrafi xüsusiyyətlərini və Xəzər dənizinin təsirini nəzərə alaraq yekun proqnozu formalaşdırırlar.
Erkən Xəbərdarlıq Sistemi: Kəskin hava dəyişiklikləri və təhlükəli hidrometeoroloji hadisələr (güclü külək, sel, qar) barədə əhaliyə operativ xəbərdarlıqlar edilir. 

Rəsmi hava proqnozlarını meteo.az saytından və ya mobil tətbiqindən izləmək mümkündür.

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında Milli Hidrometeorologiya Xidməti (MHX) Azərbaycan Respublikasının ərazisində və Xəzər dənizinin Azərbaycan bölməsində hidrometeoroloji fəaliyyəti tənzimləyən əsas dövlət qurumudur. 2020-ci ildə Milli Hidrometeorologiya Departamentinin bazasında yaradılmışdır. Xidmət geniş regional şəbəkəyə malikdir. Buraya Abşeron, Quba, Şəki, Lənkəran, Qarabag və Gəncə regional mərkəzləri, habelə Mingəçevir göl stansiyası və Ağstafa radiometeoroloji mərkəzi daxildir. Beynəlxalq səviyyədə Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (WMO) ilə sıx əməkdaşlıq edilir.

Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin texnoloji bazası son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə modernləşdirilib və 2026-cı ilə qədər tam avtomatlaşdırılmış şəbəkənin qurulması hədəflənib. 
Xidmətin əsas texnoloji göstəriciləri və imkanları aşağıdakılardır:

Avtomatlaşdırılmış Müşahidə Şəbəkəsi: 2026-cı ilə qədər ölkə üzrə avtomat meteoroloji stansiyaların sayının 77-yə çatdırılması planlaşdırılır (bu rəqəm 2020-ci ildə 34 idi). Bu stansiyalar insan müdaxiləsi olmadan 24/7 rejimində temperatur, rütubət, təzyiq və külək məlumatlarını ötürür.
Doppler Radarları: Şamaxı və Göygöl rayonlarında quraşdırılmış müasir radar sistemləri vasitəsilə 200 km radiusda yağıntıların növü, intensivliyi və buludların hərəkət sürəti real vaxt rejimində izlənilir.
Situasiya Mərkəzi: Xidmətin nəzdində fəaliyyət göstərən bu mərkəz bütün stansiyalardan və radarlardan gələn məlumatları vahid platformada toplayır. Burada müasir rəqəmsal hidrometeoroloji modellər (məsələn, WRF modeli) vasitəsilə yüksək dəqiqlikli proqnozlar hazırlanır.
Hidroloji və Aeroloji Avtomatlaşdırma: Çaylarda suyun səviyyəsini ölçən avtomat hidroloji stansiyaların şəbəkəsi genişləndirilir ki, bu da sel və daşqınların erkən xəbərdarlıq sistemini təmin edir. Həmçinin atmosferin yuxarı qatlarını öyrənmək üçün aeroloji stansiyaların yenilənməsi nəzərdə tutulur.
İşğaldan Azad Edilmiş Ərazilər: Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda (məsələn, Cocuq Mərcanlı, Kəlbəcər, Laçın) ən müasir "ağıllı" meteoroloji stansiyalar quraşdırılıb ki, bu da həmin regionların iqlim xüsusiyyətlərinin dəqiq öyrənilməsinə imkan verir.

Azərbaycanda hava proqnozlarının hazırlanmasında və əlaqədar sahələrdə süni intellektin (Sİ) tətbiqi aktiv şəkildə genişləndirilir.  Milli Hidrometeorologiya Xidməti böyük həcmli meteoroloji dataların (big data) emalı üçün Sİ alqoritmlərindən istifadə edir. Bu texnologiyalar faktiki müşahidə məlumatlarını analiz edərək ənənəvi hidrodinamik modellərin (məsələn, WRF) nəticələrini daha da dəqiqləşdirir.

2026-cı ildə Azərbaycanda su ehtiyatlarının idarə edilməsində Sİ texnologiyaları tətbiq olunmağa başlayıb. Bu, çaylarda suyun səviyyəsinin və mümkün sel risklərinin öncədən daha dəqiq proqnozlaşdırılmasına imkan verir.