Beynin nitqə reaksiyası necə sözlərin mənasını proqnozlaşdırır? Yeni araşdırma

Canlı nitqin beyində qavranılması

Rusiyalı neyrofizioloqlar canlı nitqin beyində necə qəbul edildiyini araşdırıblar. Moskva şəhərində aparılan tədqiqatda NİU VŞE və Rusiya Elmlər Akademiyasının Yüksək Sinir Fəaliyyəti və Neyrofiziologiya İnstitutu birgə iştirak edib. 27 sağlam yetkin iştirakçı beş dəqiqəlik audio dinləyərkən onların beyin fəaliyyəti maqnetoensefaloqrafiya (MƏQ) vasitəsilə qeydə alınıb.

Sözlərin mənası və reaksiyanın vaxtı

Tədqiqatda vurğulanmış potensiallar metodu tətbiq olunub. Bu metod həm tək sözlər, həm də fasiləsiz nitq üçün effektivdir. Nəticələr göstərir ki, mənaca əvvəlki kontekstdən uzaq olan sözlər beyində 616–666 millisekund sonra daha gec işlənir. Bu, rus dilinin morfoloji mürəkkəbliyindən irəli gəlir.

Xidmət sözlərinin iki mərhələli analizi

Xidmət sözləri isə beyin tərəfindən iki mərhələdə qəbul edilir. İlk mərhələ 166–312 millisekund ərzində onların qrammatik rolu müəyyənləşdirilir. İkinci mərhələ isə 470–654 millisekund arasında növbəti sözün proqnozlaşdırılması ilə bağlıdır. Maraqlıdır ki, növbəti sözə erkən beyin reaksiyası 48–98 millisekund sonra yaranır, lakin bu effekt həm də növbəti sözün akustik başlanğıcı ilə əlaqəli ola bilər.

Tədqiqatın əhəmiyyəti və gələcək perspektivlər

Bu metod nitq pozuntularının, xüsusilə diskleksiyanın öyrənilməsində faydalı ola bilər. Məsələn, uşaqlarda diskleksiya yalnız yazılı deyil, həm də səslə ifadə olunan nitqin işlənməsində pozuntulara səbəb olur. MƏQ kimi qeyri-invaziv metodlar nitqin işlənməsini iştirakçının şifahi cavab vermədən araşdırmağa imkan verir. Bu, nitq pozuntularının daha dəqiq diaqnostikasına yol açacaq. Tədqiqat 21 may 2026-cı ildə Frontiers in Human Neuroscience jurnalında dərc olunub və Rusiya qrantı ilə dəstəklənib.

İnsan həyatına təsiri

Bu tədqiqat nitq pozuntuları ilə mübarizədə yeni diaqnostik və terapevtik yanaşmaların inkişafına imkan yaradır. Gündəlik ünsiyyətdə yaranan çətinliklərin aradan qaldırılması üçün elmi əsasların möhkəmləndirilməsi ümid verir. Belə araşdırmalar sayəsində nitq pozuntuları olan uşaqlar və böyüklər üçün daha effektiv dəstək mexanizmləri yaradılacaq.