Çimpanzelər və bonobolarda aqressivlik: Cinsiyyət fərqləri ilk dəfə belə açıqlandı

Primatlarda aqressivliyin sirri

Çimpanzelər və bonobolar, insanlara ən yaxın primatlar olaraq, uzun müddətdir tədqiqatçıların diqqət mərkəzindədir. Son 15 ildə Avropanın 16 zooparkında aparılan müşahidələr bu iki növün aqressiv davranışlarında gözlənilməz fərqlilikləri ortaya qoyub.

Tədqiqatın əsas nəticələri

Ümumilikdə 22 qrupda 110 çimpanze və 88 bonobo izlənilib. Toplam 3.243 aqressiv hadisə qeydə alınıb: 1.875 çimpanzelərdə, 1.368 isə bonobolarda. Maraqlıdır ki, çimpanzelərdə aqressiyanın 81,8%-i erkək fərdlərdən gəlib. Əksinə, bonobolarda aqressiyanın 57%-i dişi fərdlər tərəfindən törədilib. Həmçinin, çimpanzelərdə aqressiya həm erkəklərə, həm də dişilərə yönəlib, bonobolarda isə əsasən erkəklərə qarşıdır.

Süni intellekt və uzunmüddətli müşahidə

Tədqiqatçılar aqressiv davranışları təsnif etmək üçün süni intellektdən istifadə ediblər. Bu, müşahidələrin dəqiqliyini artırıb və incə nüansları aşkar etməyə imkan verib. Lakin zoopark mühitinin təbii ekoloji təsirləri azaltması bəzi aqressivlik növlərinin qeydə alınmamasına səbəb olub.

Ekspertlərin fikirləri

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Emile Bryon vurğulayıb ki, “Çimpanzelərdə aqressivlik əsasən erkəklərdən gəlir.” Nicky Staes əlavə edib: “Zoopark mühiti aqressivliyi ekoloji təsirlərdən azad edir.” Real Sociedad Zoológica de Amberes-dən Josep Call isə tədqiqatda iştirak etməsə də, fikirlərini bölüşərək deyib: “Aqressiya yaxşı və ya pis deyil, təkamül strategiyasıdır.”

İnsanlar və primatlar arasında incə bağ

Bu tədqiqat yalnız primatların davranışlarını anlamaqla kifayətlənmir. O, həm də insan cəmiyyətlərində cinsiyyət və sosial rolların formalaşmasına dair yeni suallar yaradır. Aqressiyanın cinslər arasında fərqli təzahürləri sosial dinamikaların mürəkkəbliyini göstərir. Zoopark şəraitində yaşayan primatların davranışlarını izləyən tədqiqatçılar bu canlıların həm təbiətə, həm də insanlara necə bağlı olduğunu bir daha xatırladırlar.

Nəticə

Uzunmüddətli və texnoloji dəstəklənmiş bu tədqiqat primatların sosial həyatına yeni işıq salıb. Aqressiyanın təkamül və sosial kontekstlərdə necə formalaşdığını anlamaq həm heyvanların, həm də insanların davranışlarını daha yaxşı qiymətləndirməyə imkan verir.