Çində Nüvə Tullantılarını Enerjiyə Çevirən İnqilabi Reaktor Hazırlanır

İnqilabi nüvə reaktoru Çində son mərhələdə

Çin alimləri Guangdong əyalətində yerləşən nüvə obyektində ADS (Accelerator Driven System) adlı unikal reaktorun son quraşdırma işlərinə başlayıblar. Bu reaktor 2027-ci ildə işə salınacaq və megavat sinifində ilk belə sistem olacaq. ADS texnologiyası nüvə tullantılarını enerji mənbəyinə çevirən ilk sistem kimi tarixə düşür.

ADS sistemi: Tullantılardan enerji, təhlükəsiz gələcək

ADS sistemi ənənəvi nüvə reaktorlarından fərqli olaraq, zəncirvari nüvə reaksiyasını öz-özünə davam etdirə bilmir. Bunun əvəzinə, sürətləndirici vasitəsilə protonlar işıq sürətinin 80%-inə qədər sürətlənir və civə ilə qurğuşun ərintisinə yönəldilir. Bu proses nəticəsində yaranan neytronlar uran-238-i plütonium-239-a çevirir və nüvə yanacağının effektivliyini 100 dəfə artırır.

Bu texnologiya tullantıların radioaktivliyini min dəfədən çox azaldır, onları qısaömürlü və az təhlükəli izotoplara çevirir. Nəticədə, nüvə tullantılarının idarəsi və utilizasiyası sahəsində ciddi irəliləyiş əldə edilir. Aktiv zona ərimə riskindən azaddır, bu da təhlükəsizliyi maksimum səviyyəyə qaldırır.

Çin və ABŞ arasında texnoloji yarış

Çin 2011-ci ildən ADS texnologiyası üzərində tədqiqatlar aparır. 2021-ci ildə prototip reaktorun sənaye gücündə sınaqları uğurla başa çatdırılıb. Hal-hazırda Huizhou şəhərində megavatlıq reaktorun tikintisi davam edir, sürətləndiricilərin quraşdırılması 2026-cı ilin sonuna qədər yekunlaşacaq.

ABŞ-da da oxşar tədqiqatlar aparılır. Thomas Jefferson sürətləndirici mərkəzində protonlar civə hədəfinə yönəldilir və radioaktiv tullantıların təhlükə müddəti 100000 ildən 300 ilə endirilir. Çin alimləri bu texnologiyanı nüvə yanacağının təkrar emalı və tullantıların idarəsi üçün ideal yanaşma hesab edirlər.

Ekspert rəyi və insanlara təsiri

Çin Elmlər Akademiyası və CAS Müasir Fizika İnstitutunun mütəxəssisləri bu layihəni nüvə enerjisində tullantı problemini həll edən beynəlxalq səviyyədə tanınmış ideal yanaşma kimi qiymətləndirirlər. Huizhouda yaşayan sakinlər isə gələcəkdə tullantıların təhlükəsiz idarə olunması və yeni enerji mənbələrinin yaranması ilə bağlı ümidlidirlər.

Bu reaktor yalnız enerji istehsalını artırmaqla qalmır, həm də ekoloji yükü azaldır, insan sağlamlığına və ətraf mühitə təhlükəni minimuma endirir. Beləliklə, Çin nüvə enerjisində yeni bir səhifə açır və dünyaya nümunə göstərir.