ESA-nın Cluster Peykləri Atmosferə Planlı Girişlə Yeni Dövrü Başlatdı

26 illik missiyanın sonu: Cluster peyklərinin atmosferə girişi

Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) 26 il davam edən Cluster missiyası 2026-cı ilin yayında öz finalına çatdı. Missiyanın son iki peyki — Samba və Tango — 31 avqust və 1 sentyabr tarixlərində planlaşdırılmış şəkildə atmosferə daxil olaraq parçalandı. Bu hadisə Cənubi Sakit Okeanın uzaq və insan olmayan hissəsində baş verdi və elmi tədqiqatçılar üçün unikal müşahidə fürsəti yaratdı.

Peyklərin atmosferə daxil olması və müşahidə

Samba peyki 31 avqust saat 17:39 EDT-də, Tango isə 1 sentyabr saat 17:30 EDT-də atmosferə daxil oldu. Hər iki peykin telemetriya siqnalı daxil olmadan əvvəl müvafiq olaraq 13 və 15 dəqiqə kəsildi. Atmosferə daxil olmadan əvvəl ESA-nın uçuş dinamikası komandası kiçik raket buraxılışları ilə trayektoriyalarını dəqiqləşdirdi.

Elmi komandalar kiçik təyyarə vasitəsilə peyklərin parçalanmasını müşahidə etdi. Təyyarədə 30-dan çox alət — o cümlədən izləmə kameraları, spektral analizatorlar və infraqırmızı sensorlar — yerləşdirilmişdi və onlar peyklərin atmosferdə necə dağıldığını təxminən 50 saniyə ərzində dəqiq qeydə aldılar. ROSIE komandası bu müşahidələrdə əsas rol oynadı.

Cluster missiyasının elmi əhəmiyyəti

Cluster missiyası 26 il ərzində dörd eyni tipli peykdən — Samba, Tango, Rumba və Salsa — ibarət olub. Bu peyklər Yer maqnit sahəsinin dinamikasını araşdıraraq Günəş küləyinə qarşı maqnetosferin reaksiyasını xəritələşdirdilər. Salsa peyki 2024-cü ilin sentyabrında, Rumba isə 2025-ci ilin oktyabrında atmosferə daxil olmuşdu. Hər iki peyk daxil olmadan əvvəl 110 km yüksəklikdə ən aşağı uçuşlarını həyata keçirmiş və bu zaman yüksək sürətlə uçaraq, atmosferin təsirlərinə məruz qalmışdılar.

Gələcək planlar və yeni missiya

2027-ci ildə Draco adlı yeni peykin buraxılması planlaşdırılır. Bu peyk öz daxil olma prosesini içəridən müşahidə edəcək və 200-dən çox sensor və dörd kamera vasitəsilə reentry zamanı peykin necə dağıldığını qeydə alacaq. Əldə olunan məlumatlar reentry modellərinin təkmilləşdirilməsinə və gələcək peyklərin tamamilə yanaraq atmosferi çirkləndirməməsi üçün dizaynların inkişafına kömək edəcək.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, "Samba və Tango peykləri əvvəlkilərdən daha yaxşı enerji vəziyyətindədir və bu, əlavə məlumat toplamaq üçün böyük fürsət yaradır".

İnsan və elmi perspektiv

Planlı şəkildə peyklərin atmosferə daxil olması kosmik tullantıların idarə olunmasında mühüm addımdır. Mühəndislər peyklərin tamamilə yanaraq yerə düşəcək hissələrin sayını azaltmaq və atmosferi çirkləndirməmək üçün xüsusi dizaynlar hazırlayırlar. Bu, həm ekoloji, həm də elmi baxımdan gələcək missiyalar üçün önəmlidir.

ESA-nın Cluster missiyası kosmik tədqiqatlarda yeni səhifə açdı və gələcəkdə daha təhlükəsiz və effektiv peyk buraxılışları üçün zəmin yaratdı. İnsanlar bu elmi nailiyyətlərin gündəlik həyatımıza təsirini hiss etməyə davam edəcəklər.