Tarixdə ilk dəfə: Fiziklər qızıl nüvələrini işıq sürətinə yaxın sürətlə toqquşdurdu

Qızıl nüvələrinin sürətli toqquşması və yeni kəşflər

Brookhaven Milli Laboratoriyasında yerləşən Relativistic Heavy Ion Collider (RHIC) vasitəsilə fiziklər qızıl nüvələrini işıq sürətinə yaxın sürətlə toqquşdurublar. Bu təcrübə Böyük Partlayışdan sonra yaranan quark-gluon plazmasının soyuması və nüvə maddəsinin transformasiyası haqqında yeni məlumatlar təqdim edir.

Gözlənilməz naxış və kritik nöqtə

Toqquşmalarda hissəciklərin yan tərəfə atılması zamanı gözlənilməz bir naxış aşkar edilib. Hər toqquşmada hissəciklərin transversal impulsunun dəyişkənliyi əvvəlcə azalıb, sonra yenidən artıb. Bu dəyişiklik 3-dən 7.7 GeV-ə qədər olan toqquşma enerjilərində müşahidə olunub. Bu dip effekti kritik nöqtənin – nüvə maddəsinin faza keçidində xüsusi vəziyyətin – əlaməti ola bilər.

STAR təcrübəsinin rolu

Bu siqnal STAR təcrübəsində, RHIC-də yerləşən üç mərtəbəli detektorda qeydə alınıb. Transversal impulsun korrelyasiyası vasitəsilə hissəciklərin temperatur və axın dəyişkənliyi ölçülüb. Dip effekti 5 sigma statistik əhəmiyyətə malikdir, yəni təsadüfi olma ehtimalı çox aşağıdır.

Ekspertlərin fikirləri və gələcək perspektiv

Fiziklər bildirirlər ki, bu nəticələr kritik nöqtənin sübutu deyil, yalnız göstəricisidir. Kompüter simulyasiyaları bu dip effektini təkrarlamayıb və dipin digər səbəbləri hələ tam aydın deyil. Gələcəkdə daha çox ölçmə və nəzəri modellərlə nəticələr yoxlanacaq. Tədqiqatçılar həmçinin bu dip effektini spesifik istilik tutumu ilə əlaqələndirərək, superkompüter simulyasiyaları ilə müqayisə etməyi planlaşdırırlar.

İnsan və elmi əhəmiyyəti

Bu kəşf nüvə maddəsinin transformasiyasını daha dərindən anlamağa imkan verir. Böyük Partlayışdan sonra kainatın ilk anlarında mövcud olan quark-gluon plazmasının xüsusiyyətlərini araşdırmaq kainatın yaranması və təkamülü barədə yeni perspektivlər açır. Bu, həmçinin nüvə fizikasında yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər.