Fransa və Almaniyanın Birgə Döyüş Təyyarəsi Layihəsi Niyə Dayandırıldı?

Avropa müdafiəsində yeni dönəm: FCAS layihəsinin sonu

2017-ci ildə Almaniya kansleri Angela Merkel və Fransa prezidenti Emmanuel Macronun təşəbbüsü ilə başlayan FCAS (Gələcəyin Döyüş Hava Sistemi) proqramı Avropa müdafiə əməkdaşlığında inqilabi addım kimi qiymətləndirilirdi. Lakin 2023-cü ilin əvvəllərində Almaniya bu birgə döyüş təyyarəsi layihəsini dayandırdı.

Fikir ayrılıqları və idarəetmə problemləri

Layihənin əsas hissəsini döyüş təyyarəsinin hazırlanması təşkil edirdi. Fransa daha kiçik və yüngül, Charles de Gaulle aviasiya gəmisindən qalxıb enə bilən təyyarə istəyirdi, Almaniya isə hava üstünlüyü təmin edən daha böyük döyüş təyyarəsinə üstünlük verirdi. Bu fərqli tələblər, həmçinin iş bölgüsü və idarəetmə məsələlərində ciddi fikir ayrılıqlarına səbəb oldu.

Fransa tərəfdən Dassault Aviation layihənin əsas podratçısı kimi çıxış edirdi, Almaniya və İspaniyanı təmsil edən Airbus isə layihədə liderlik uğrunda mübahisələrə səbəb oldu. Almaniya müdafiə xərclərini artıraraq güzəştlər etməkdən imtina etdi. 2023-cü ilin fevralında Almaniyanın kansleri Friedrich Merz layihəni açıq şəkildə tənqid etdi: “20 il sonra insanlı döyüş təyyarəsinə ehtiyacımız olacaqmı? Bu, böyük xərc tələb edən layihədir.”

Layihənin dayandırılması və reaksiyalar

Son müzakirələrdə Emmanuel Macron və Friedrich Merz arasında fikir ayrılıqları layihənin sonunu gətirdi. Almaniya layihənin dayandırıldığını ilk elan edən tərəf oldu və şirkətlərin razılığa gələ bilmədiyini vurğuladı. Élysée Sarayı isə layihənin alınmamasına təəssüfünü ifadə etdi.

Fransa müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın vacibliyini qeyd etdi, lakin FCAS proqramının əsas hissəsinin dayandırılması Avropa müdafiə əməkdaşlığına zərbə vurdu.

Gələcəyə baxış

Almaniya rəsmiləri bildiriblər ki, layihənin "əsas" hissələri – mühərriklər, sensorlar və "combat cloud" adlı rəqəmsal ağıllı şəbəkə kimi komponentlər – davam etdiriləcək, lakin bunun təfərrüatları hələ məlum deyil. Rusiya Krallığı Müdafiə Araşdırmaları İnstitutunun eksperti Christoph Bergs layihənin vaxtının uyğun olmadığını bildirərək, bu qərarın Avropa üçün yeni imkanlar açacağını qeyd etdi.

Bu hadisə Avropanın müdafiə strategiyalarında ciddi yenidənqurma və əməkdaşlıq modellərinin yenidən nəzərdən keçirilməsi ehtiyacını ortaya qoyur. İnsanların təhlükəsizliyi və regionun sabitliyi üçün bu cür layihələrin uğuru böyük önəm daşıyır.