Gregor Mendelin Genetikası: İrsiyyətin Sirlərini İlk Dəfə Kəşf edən Alim Kimdir?

Gregor Mendel və onun noxud bitkiləri üzərində apardığı təcrübələr

Avstriyalı botanikaçı Gregor Mendel 1856-cı ildən 1863-cü ilə qədər indiki Çexiyanın Brno şəhərində yerləşən Müqəddəs Tomas monastırının bağında təxminən 30,000 noxud bitkisi yetişdirdi. O, noxud bitkisinin 7 fərqli xüsusiyyətini – toxumların forması, toxumların rəngi, toxum qabığının rəngi, paxlanın forması, paxlanın rəngi, çiçəklərin mövqeyi və gövdənin uzunluğu – diqqətlə izləyərək irsiyyətin əsas qanunlarını kəşf etdi.

İrsiyyət qanunları və gecikmiş tanınma

1865-ci ildə Mendel Brnndakı Təbii Elmlər Cəmiyyətində iki təqdimatla irsiyyətin qanunlarını açıqladı. Bu qanunlar dominant və resessiv xüsusiyyətlərin ötürülməsini, genlərin valideynlərdən necə ayrılaraq nəsillərə keçdiyini və fərqli xüsusiyyətlərin müstəqil şəkildə ötürüldüyünü izah edir. Lakin onun işləri elmi ictimaiyyət tərəfindən dərhal qəbul edilmədi və Mendel 1884-cü ildə vəfat etdi. Onun kəşfləri 1900-cü ildə üç alim – Karl Korrens, Erik fon Tşermak və Hüqo de Vries tərəfindən müstəqil şəkildə yenidən kəşf edildi və genetik elmin əsasını qoydu.

Genetik elmin yaranması və Mendelin irsi

Mendelin qanunları müasir genetik elmin təməlini təşkil edir. 1905-ci ildə Vilhelm Bateson "genetik" terminini irsiyyət tədqiqatları üçün təklif etdi, 1909-cu ildə isə Wilhelm Johannsen "gen" terminini təqdim etdi. Bu kəşflər təkamül biologiyasının inkişafına da böyük təsir göstərdi.

Mendelin sözləri və elmin insanlara təsiri

Mendel öz işləri barədə demişdi: “Elmi işim mənə böyük sevinc və məmnunluq gətirdi; inanıram ki, yaxın gələcəkdə bütün dünya bu işin nəticələrini və əhəmiyyətini qiymətləndirəcək.” Bu sözlər onun ölümündən sonra gerçəkləşdi. Bu gün Mendelin qanunları tibb, kənd təsərrüfatı və biotexnologiya sahələrində geniş istifadə olunur.

İnsan hekayəsi: Tanınmayan dahinin mirası

Mendel sadə bir keşiş olsa da, onun kəşfləri elm tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Təcrübələri uzun müddət diqqətdən kənarda qaldı, lakin indi milyonlarla insan onun işləri sayəsində həyatını yaxşılaşdırır. Bu, elmin və səbrin insan həyatına necə dərin təsir göstərə biləcəyinin canlı nümunəsidir.