Hamiləlikdə dərman təhlükəsizliyi: Unudulmuş risklər və yeni ümidlər nələrdir?

Hamiləlikdə dərman sınaqları niyə azdır?

Hamiləlik dövründə dərmanların təhlükəsizliyi barədə məlumatlar hələ də məhduddur. Tarixən dərman sınaqlarında hamilə qadınlar təhlükəsizlik səbəbindən iştirak etməyiblər. 1960-cı illərdə talidomid dərmanının doğuş qüsurlarına səbəb olması, hamilə qadınların klinik sınaqlardan kənarlaşdırılmasına gətirib çıxardı. 1964-cü ildə qəbul edilən Helsinki Bəyannaməsi hamilə qadınları “vulnerable” (zəif qrup) kimi təsnif etdi, 1977-ci ildə isə ABŞ dərman tənzimləyicisi hamilə və hamiləlik potensialı olan qadınların klinik sınaqlara daxil edilməsini qadağan etdi.

Statistik göstəricilər və mövcud vəziyyət

ABŞ-da hamilə qadınların 90%-dən çoxu müxtəlif dərmanlar qəbul edir. Buna baxmayaraq, 2008-2023-cü illər arasında aparılan dərman sınaqlarının yalnız 1%-dən azı hamilə qadınları əhatə edib. Avropa İttifaqında bu rəqəm 0,4%-dən azdır. ABŞ Qida və Dərman İdarəsinin (FDA) dərmanların hamiləlikdə təhlükəsizliyi barədə kifayət qədər məlumat əldə etməsi orta hesabla 27 il çəkir. Bu, həm tibbi, həm də sosial baxımdan ciddi risklər yaradır.

COVID-19 pandemiyası və yeni perspektivlər

COVID-19 peyvəndlərinin ilkin sınaqlarında hamilə qadınlar iştirak etməmişdi. Lakin sonrakı müşahidə və klinik tədqiqatlar göstərdi ki, mRNT texnologiyasına əsaslanan COVID-19 peyvəndləri, eləcə də qrip və digər canlı virus istifadə etməyən peyvəndlər hamiləlikdə təhlükəsiz və effektivdir. Bu, hamilə qadınların dərman sınaqlarına daxil edilməsinin vacibliyini bir daha sübut etdi. Məsələn, ABŞ-da COVID-19 ilə bağlı ana ölümünün 20%-ə qədər azalması, təxminən 200 həyatın xilas olunması deməkdir.

Mütəxəssislərin fikirləri və çağırışlar

Emory Universitetindən epidemioloq Kristin Wall deyir: “Boşluq çox böyükdür.” Yəni, hamiləlikdə dərmanların təhlükəsizliyi ilə bağlı məlumat çatışmazlığı hələ də ciddi problemdir. Alyssa Bilinski isə bildirir ki, “Sağlamlıq sistemimiz və tədqiqatlarımız kişilər üzərində qurulubsa, həqiqətən məlumatlı seçim edə bilərikmi?” Bu, sistemdəki bərabərsizlikləri göstərir. Hamilə qadınların klinik sınaqlardan kənarda qalması həm tibbi, həm də etik problemlər yaradır.

Hamilə qadınların hüquqları və gələcək perspektivlər

Hamilə qadınlar klinik sınaqlara məlumatlı razılıq verə bilirlər və bu, onların hüquqlarının tanınması baxımından önəmlidir. Lakin hamiləlik üçün dərman inkişafı digər sahələrdən təxminən 5,7 milyon ABŞ dolları (təxminən 9,7 milyon AZN) daha baha başa gəlir. Bu isə şirkətləri bu sahədən çəkindirir. Buna baxmayaraq, təhlükəsiz dərmanların inkişafı ana və körpələrin həyatını xilas edə bilər.

İnsan hekayələri və nəticə

1960-cı illərdə talidomid dərmanının yaratdığı faciə hələ də yaddaşlardadır. O dövrdə 10,000-dən çox uşaq doğuş qüsurları ilə dünyaya gəldi. Bu acı təcrübə dərmanların hamiləlikdə təhlükəsizliyinin nə qədər vacib olduğunu göstərir. İndi isə yeni texnologiyalar və tədqiqatlar sayəsində hamilə qadınların dərman sınaqlarına daxil edilməsi ilə bağlı ümidlər artır. Bu, həm ana, həm də körpə sağlamlığının qorunması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Hamiləlikdə dərman təhlükəsizliyi sahəsindəki boşluqlar aradan qaldırılmasa, gələcəkdə oxşar risklər davam edəcək. Bu mövzu sağlam cəmiyyətin qurulmasında önəmli addım ola bilər.