Hava Dumanındakı Hissəcik Hərəkəti: Elm Dünyasında Yeni Kəşf Nədir?

Hava Dumanının Görünməyən Dünyası

Hava tərkibində toz, polen, viruslar və mikroplastiklərdən ibarət milyonlarla mikroskopik hissəcik var. Bu hissəciklərin hərəkəti atmosferin sağlamlığı, hava çirkliliyi və xəstəliklərin yayılması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Tarixi Baxış: Cunningham Düzəliş Amili

1910-cu ildə britaniyalı alim Ebenezer Cunningham hava hissəciklərinin sürtünmə əmsalını hesablamaq üçün "Cunningham düzəliş amili" adlanan tənliyi hazırladı. Lakin bu tənlik yalnız kürəvi hissəciklər üçün keçərli idi. Daha sonra, 1920-ci illərdə amerikalı alim Robert Millikan bu tənliyi təkmilləşdirdi, amma əsas məhdudiyyətlər qalmaqda idi.

Yenilik: Qeyri-Kürəvi Hissəciklər Üçün Düzəliş Tensoru

Böyük Britaniyanın Uorvik Universitetindən riyaziyyatçı Duncan Lockerby hava hissəciklərinin hərəkətini daha dəqiq anlamaq üçün Cunningham tənliyini yenidən araşdırdı. O, hissəciklərin müxtəlif formalarını nəzərə alan düzəliş tensoru yaratdı. Bu tensor hissəciklərin hər hansı formada sürtünməsini hesablamağa imkan verir.

Lockerby izah edir: “Motivasiya sadə idi: əgər biz hissəciklərin hər hansı formada necə hərəkət etdiyini dəqiq proqnozlaşdıra bilsək, hava çirkliliyi, xəstəliklərin yayılması və atmosfer kimyasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilərik.”

Tədqiqatın Əhəmiyyəti və Gələcək Planlar

Bu yeni tənlik hava modelləşdirilməsində inqilabi dəyişikliklər vəd edir. Nanohissəciklərin hava çirkliliyi və xərçəng riski ilə əlaqəsi nəzərə alınaraq, bu tədqiqat həm ekoloji sağlamlıq, həm də aerosol elmi üçün önəmlidir.

Lockerby-nin komandası düzəliş tensorunu sınaqdan keçirmək üçün Uorvik Universitetinin Mühəndislik Məktəbində yeni aerosol yaradıcı sistemdən istifadə edəcək. Bu da tənliyin real şəraitdə necə işlədiyini göstərmək üçün vacib addımdır.

Nəticə

2026-cı ildə Journal of Fluid Mechanics jurnalında dərc olunan bu tədqiqat hava çirkliliyinin və xəstəliklərin yayılmasının daha dəqiq proqnozlaşdırılmasına yeni üfüqlər açır. Hər nəfəs aldığımız havadakı görünməz təhlükələri anlamaq üçün atılan bu addım gələcəkdə sağlamlıq və ekoloji siyasətlərin formalaşmasına təsir göstərəcək.