Hidrogen sianid: həyatın yaranışında həlledici rol

Həyatın sirri donmuş sianiddə gizlənib

Hidrogen sianid (HCN) yüksək dozalarda insan üçün ölümcül olsa da, kainatın ən maraqlı kimyəvi maddələrindən biridir. Onun həyatın başlanğıcında oynadığı rol tədqiqatçıların diqqətini uzun illərdir çəkir. 1950-ci illərdə aparılan Miller–Urey təcrübəsi sianidin nukleobazaların yaranmasında vacib rol oynadığını göstərmişdi. Son araşdırmalar isə bu kimyəvi maddənin soyuq mühitlərdə sürətlə reaksiya verdiyini və həyatın kimyəvi mürəkkəbliyinə səbəb ola biləcəyini ortaya qoyur.

Soyuq mühitdə sürətli kimyəvi proseslər

South Dakota Dövlət Universiteti və Chalmers Texnologiya Universitetinin alimləri sianidin donmuş formasını kompüter modelləşdirməsi ilə araşdırıblar. Onlar aşkar ediblər ki, HCN soyuq mühitlərdə, məsələn, Neptunun stratosferasında və Saturnun Titan peykindəki sianid təbəqələrində kimyəvi reaksiyalar üçün əlverişli şərait yaradır. HCN su ilə qarşılaşdıqda polimerlər əmələ gətirir ki, bu da amin turşuları və nukleobazaların yaranmasına zəmin yaradır. 2023-cü ildə aparılan tədqiqat karbon dioksidlə sianidin reaksiyasını təsdiqləyərək, onun kimyəvi çevrilmələrdəki rolunu daha da gücləndirdi.

Ekspertlərin fikri

Alimlər, o cümlədən Martin Rahm bildirirlər ki, “zəhərin dozası onun təsirini müəyyən edir” ("the dose makes the poison"). Onların sözlərinə görə, “Biz həyatın necə başladığını dəqiq bilməyə bilərik, amma onun bəzi tərkib hissələrinin necə formalaşdığını anlamaq mümkündür.” Bu, kainatdakı həyatın kimyəvi əsaslarını araşdırmaq üçün yeni imkanlar açır.

İnsanlıq üçün əhəmiyyəti

Hidrogen sianidin həyatın başlanğıcındakı rolu insanlığı varlığımızın mənşəyi barədə dərin düşüncələrə aparır. Bu tədqiqatlar kainatdakı həyatın təkcə Yer üzündə deyil, digər planetlərdə də mümkünlüyünü göstərir. Həmçinin, sianidin kimyəvi xüsusiyyətlərinin anlaşılması gələcəkdə biokimya və astrobiologiya sahəsində yeni nailiyyətlərə yol açacaq.

Kainatın soyuq küncündə donmuş bir qazın həyatımızın başlanğıcında necə mühüm rol oynaya biləcəyini düşünərkən, elm insanlığın ən böyük suallarına cavab tapmaq üçün addım-addım irəliləyir.