İlk dəfə: Süd Yolunda ulduz əmələgəlməsinin sərhədi necə müəyyənləşdi?

Süd Yolunun ulduz əmələgəlməsi sərhədi kəşf edildi

Süd Yolunun spiral diskinin diametri təxminən 100,000 işıq ilidir. Lakin ulduz əmələgəlməsi qalaktikanın mərkəzindən 40,000 işıq ili radiusunda kəskin azalır. Bu sərhəd uzun müddətdir ki, alimlər üçün açıq sual olaraq qalırdı.

Tədqiqatın əsas məqamları

İtaliyadakı İnsubria Universitetindən Karl Fiteninin rəhbərlik etdiyi qrup 100,000 parlaq nəhəng ulduzun spektroskopik məlumatlarını təhlil etdi. Məlumatlar Çin LAMOST teleskopu, ABŞ APOGEE layihəsi və Avropa Kosmik Agentliyinin Gaia missiyasından əldə olunub. Bu geniş məlumat bazası alimlərə ulduzların yaş paylanmasını və hərəkətlərini dəqiqliklə araşdırmağa imkan verdi.

Ulduzların yaş paylanması və orbitləri

Tədqiqat göstərir ki, ulduzların orta yaşı qalaktika mərkəzindən 40,000 işıq ilində minimuma çatır, daha sonra isə kənarda yenidən artır. Bu U-şəkilli yaş paylanması ulduzların radial miqrasiyası ilə əlaqələndirilir. Radial miqrasiya ulduzların spiral qollar boyunca daha uzağa hərəkət etməsini izah edir. Maraqlıdır ki, 40,000 işıq ilindən kənarda ulduzlar dairəvi orbitlərdə hərəkət edir və bu, onların diskdə əmələ gəldiyini göstərir.

Ekspertlərin fikirləri

Karl Fiteni bildirir ki, “Süd Yolunun ulduz əmələgəlməsi diskində sərhədin ölçüsü uzun müddət qalaktika arxeologiyası üçün açıq sual olub.” Gaia missiyasının məlumatları ilə birləşdirilən spektroskopik və simulyasiya nəticələri qalaktikamızın formalaşma tarixini anlamağa imkan verir. Laurent Eyer əlavə edir: “Diskin xarici ulduzlarının dairəvi orbitdə olması onların diskdə əmələ gəldiyini təsdiqləyir.”

İnsan və elmi təsirləri

Bu kəşf Süd Yolunun təkcə ölçüsünü deyil, həm də onun dinamikasını və ulduz əmələgəlmə proseslərini daha dərindən anlamağa kömək edir. Günəşimiz qalaktika mərkəzindən 26,000 işıq ili məsafədə yerləşir və bu sərhədin içindədir. Beləliklə, bizim ulduzumuzun formalaşdığı mühit haqqında yeni məlumatlar əldə olunur. Tədqiqat 13 aprel 2026-cı ildə Astronomy & Astrophysics jurnalında dərc olunub.

Gələcəkdə spiral diskdəki əyilmənin ulduz əmələgəlməsinə təsiri barədə əlavə araşdırmalar gözlənilir. Bu isə qalaktikamızın inkişafını daha aydın təsəvvür etməyə imkan verəcək.