Ayda helium-3 istehsalı: Interlune üç dəfə artımı necə reallaşdıracaq?

Ayda helium-3 istehsalında yeni mərhələ

Ay səthində Günəş küləyinin təsiri ilə yaranan helium-3 qazı dünyada çox nadir və qiymətli hesab olunur. Seattle şəhərində yerləşən Interlune şirkəti 2025-ci ilin əvvəlində Cold Capture adlı kriogenik distillə texnologiyasını nümayiş etdirərək helium-3-ü adi heliumdan 99% təmiz şəkildə ayırmağı bacarıb. Bu, şirkətin Ayda istifadə etməyi planlaşdırdığı texnologiyada mühüm irəliləyişdir.

Helium-3-nün əhəmiyyəti və qiyməti

Helium-3 dünyadakı heliumun cəmi 0.000137%-ni təşkil edir və onun qiyməti 1 kiloqram üçün 20 milyon ABŞ dolları (təxminən 34 milyon AZN) səviyyəsindədir. Bu qaz kvant kompüterlərinin soyudulmasında, radiasiya detektorlarında, tibbi skanerlərdə və gələcəkdə nüvə sintezi reaktorlarında istifadə olunur. Interlune şirkəti Cold Capture texnologiyası ilə helium-3 istehsalını üç dəfə artırmaq potensialına malik olduğunu bildirir.

Beynəlxalq dəstək və gələcək planlar

ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Departamenti Interlune-a 1.25 milyon dollar (təxminən 2.1 milyon AZN) qrant ayırıb. Şirkət həmçinin ABŞ Enerji Departamenti və Maybell Quantum ilə helium-3 tədarükü üzrə müqavilələr bağlayıb. Bu il Astrobotic Griffin-1 landeri vasitəsilə Ayda helium-3 səviyyəsini ölçmək üçün xüsusi kamera göndəriləcək. NASA-nın dəstəklədiyi Prospect Moon təcrübəsi isə 2028-ci ildə Ay torpağından helium-3 və digər qazların çıxarılmasını sınaqdan keçirəcək.

İnsanlar və texnologiyanın gələcəyi

Interlune 2020-ci ildə təsis olunub və 2024-cü ildə 18 milyon dollar ilkin kapital toplayıb. Bu ilin yanvarında isə şirkət əlavə 5 milyon dollar investisiya təklifi elan edib. Helium-3 istehsalının artması kvant kompüterləri və digər yüksək texnologiyaların inkişafına təkan verəcək, gələcəkdə enerji və texnologiya sahəsində yeni imkanlar yaradacaq. Bu, həmçinin kosmosda yeni iqtisadi fəaliyyətlərin başlanğıcı ola bilər.

Şirkətin baş texnologiya direktoru Qari Ley (Gary Lai) bildirir ki, “Cold Capture texnologiyası kriogenik temperaturlarda helium-3 və adi helium arasındakı incə fiziki fərqləri istifadə edərək helium-3-ü miqyaslı şəkildə bərpa etməyə imkan verir.”