Kosmos tullantılarının izlənməsində inqilab: Radio teleskoplar necə kömək edir?

Kosmos tullantıları və onların təhlükəsi

Yer orbitində minlərlə peyk və kosmik tullantı sürətlə artır. Xüsusilə aşağı Yer orbitində (LEO) 2000 kilometrə qədər hündürlükdə tullantılar daha çoxdur. Bu tullantılar peyklərin fəaliyyətinə mane olmaqla yanaşı, kritik rabitə və hava peyklərinin yerləşdiyi geostasionar orbitdə (GEO) də təhlükə yaradır. GEO orbitində tullantılar az olsa da, onların peyklərə vurduğu zərər böyük ola bilər.

Radio teleskopların yeni missiyası

Ənənəvi radar sistemləri GEO orbitindəki kiçik tullantıları izləməkdə zəifdir. Optik teleskoplar isə yalnız 10 santimetrdən böyük obyektləri görə bilir. Kiçik tullantılar isə radarla izlənməlidir, çünki onlar da ciddi təhlükə daşıyır.

Jodrell Bankdakı məşhur Lovell radio teleskopu bu problemi həll etmək üçün istifadə olunur. Long Baseline Multistatic Radar (LBMR) layihəsi radio teleskopları ABŞ-ın Massachusetts Texnologiya İnstitutundakı Lincoln Laboratory radar sistemi ilə birləşdirərək tullantıların real vaxtda izlənməsini təmin edir. Bu sistem tullantıların məsafəsini və sürətini ölçməklə onların üçölçülü izlənməsini mümkün edir.

LBMR layihəsinin çətinlikləri və dəstəyi

LBMR layihəsi NATO və Birləşmiş Krallığın Kosmos Agentliyi tərəfindən dəstəklənir. Layihə yeddi il əvvəl başlanıb və çoxsaylı çətinliklərə baxmayaraq davam etdirilib. Jodrell Bankın müavini direktoru Simon Garrington bu uğuru belə ifadə edir: “Bu, indiyədək görülən ilk belə işdir.” LBMR komandası isə “Amma biz davam etməyə qərarlı idik,” deyə bildirir.

İnsan və texnologiya arasında əlaqə

Bu layihə peyklərin və kosmos missiyalarının təhlükəsizliyini artırmaqla yanaşı, Yer orbitindəki tullantıların idarə olunmasına yeni yanaşma gətirir. İnsanların gündəlik həyatında istifadə etdikləri rabitə və hava peyklərinin qorunması üçün belə texnoloji yeniliklər həyati əhəmiyyət daşıyır.

Kosmosun dərinliklərindəki bu görünməz təhlükənin qarşısını almaq üçün radio teleskopların və radarların birgə fəaliyyəti gələcəkdə daha da genişlənəcək. LBMR layihəsi bu sahədə yeni standartlar qoyur və Yer orbitindəki tullantıların idarə olunmasında öncül rol oynayır.