NASA-nın Chandra teleskopu: Qədim kvazarda 36 milyon dərəcəlik fövqəl istilik niyə möcüzədir?

Qədim kvazarda fövqəladə istilik kəşfi

NASA-nın Chandra rentgen teleskopu MQN01 protoklasterinin mərkəzində yerləşən qədim kvazardan 36 milyon dərəcə Fahrenheit (20 milyon dərəcə Selsi) istilik aşkar edib. Bu kvazar Böyük Partlayışdan 2.1 milyard il sonra mövcud olub və onun mərkəzində superkütləvi qara dəlik fəaliyyət göstərir.

İsti qazın sirri və əhatə dairəsi

Kvazar radio-səssizdir, yəni rentgen şüaları plazma jetlərindən yaranmır. Teleskopun müşahidələri göstərir ki, isti qaz strukturları təxminən 100,000 işıq ili sahəni əhatə edir. Bu qazların temperaturu təxminən 20 milyon Kelvin (36 milyon dərəcə Fahrenheit) civarındadır və sıxlığı, təzyiqi yerli qalaktik klasterlərdəki mühitdən 10-100 dəfə yüksəkdir.

Tədqiqatın elmi əhəmiyyəti

Andrea Travascio rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu 180 saatlıq rentgen müşahidələrinə əsaslanaraq, MQN01 protoklasterində isti qazın yaranma mərhələsini müəyyən edib. Bu qazlar gələcəkdə qalaktik klasterlərin intraklaster mühitini formalaşdıracaq. Travascio qeyd edir: “Soyuq qaz cazibə potensialına doğru düşür və qravitasiya şokları ilə təxminən 20 milyon Kelvinə (36 milyon dərəcə Fahrenheit) qədər qızır”. O əlavə edir: “Biz bu isti fazanın necə əmələ gəldiyini anlamaq istəyirik.”

Chandra teleskopunun davam edən uğurları

Chandra uzun müddət fəaliyyət göstərdikdən sonra belə, elmi nəticələr verməyə davam edir. Bu kəşf kvazarların və qara dəliklərin ətrafındakı mühitin inkişafını anlamağa yeni pəncərə açır. Tədqiqat 24 iyul 2026-cı ildə Astronomy & Astrophysics jurnalında dərc olunub.

Bu kəşf kainatın erkən dövrlərində qalaktik klasterlərin necə formalaşdığını anlamaqda mühüm rol oynayır və ulduzlararası mühitin sirrlərini açan yeni elmi macəradır.