Qara Dəliklərdən Enerji Alınması: Kosmik Spiral və Təkrar Enerji İnqilabı

Qara dəliklərin yanacaq problemi və kosmik spiral

Demək olar ki, hər böyük qalaktikanın mərkəzində superkütləvi qara dəlik yerləşir. Bu qara dəliklər ətrafdakı qaz və maddəni udaraq böyüyür, lakin eyni zamanda güclü enerji şüaları yayaraq həmin qazı qızdırır və uzaqlaşdırır. Bu isə ulduzların yaranmasını gecikdirir və qara dəliklərin yanacaqla təminatını sual altına qoyur.

JWST-nin NGC 4696 qalaktikasında apardığı müşahidələr

NASA, ESA və CSA tərəfindən dəstəklənən James Webb Kosmik Teleskopu (JWST) NIRSpec aləti ilə 8 saatlıq müşahidə aparıb. Bu müşahidələr NGC 4696 qalaktikasında, Yerə 145 milyon işıq ili məsafədə yerləşən Centaurus Klasterində, 30 işıq ili ölçüsündə detalları ayırd etməyə imkan verib.

S-şəkilli spiral qaz diski və onun dinamikası

Müşahidələr göstərir ki, qara dəliyin ətrafında S-şəkilli spiral qaz diski mövcuddur. Bu disk təxminən 800 işıq ili diametrindədir və kənarları arasında sürət fərqi təxminən 600 km/saniyədir. Spiral filamentlər qazı diskin kənarına daşıyır, oradan isə qaz soyuyub qara dəlik ətrafına qayıdır. Bu proses qara dəlik üçün davamlı yanacaq təmin edir.

Enerji şüalarının təsiri və qazın davranışının dəyişməsi

Qara dəlikdən yayılan enerji şüaları qazı qızdıraraq uzaqlaşdırır, lakin bu şüaların istiqaməti dəyişir və mərkəzi bölgəni bərabər qızdırır. Bu, qazın soyumasına və filamentlər şəklində geri qayıtmasına şərait yaradır.

Kosmik tullantıların təkrar emalı

Montreal Universitetindən Julie Hlavacek-Larrondo bildirir ki, "JWST-nin ortaya qoyduğu nəticələr göstərir ki, qara dəliklər kainatın ən böyük təkrar emalçıları ola bilər". Bu tədqiqat JWST müşahidələrinə əsaslanan üç məqalədən biridir və qara dəliklərin yanacaq təminatı və qazın dinamikası barədə anlayışımızı dərinləşdirir.

Gələcək perspektivlər

Bu kəşflər qara dəliklərin ətraf mühitlə necə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu, qalaktikaların inkişafını və ulduz yaranmasını necə təsir etdiyini anlamağa kömək edir. Gələcək müşahidələr və tədqiqatlar bu mürəkkəb proseslərin daha da aydınlaşdırılmasına imkan verəcək.