Süni İntellekt Dərman Kəşfində İnqilab Yaratmağa Necə Hazırlanır?

Süni intellekt dərman kəşfində yeni imkanlar yaradır, amma hələ tam inqilab deyil

Dərman inkişafı ənənəvi olaraq 10-15 il çəkir və orta hesabla 2,5 milyard dollar xərclənir. 2025-ci ildə Novartis şirkətinin Huntington xəstəliyi üzərində çalışan tədqiqatçıları süni intellektdən istifadə edərək 15 milyon molekul dizayn edib, laboratoriyada isə təxminən 60 molekul sintez olunub. Bu, erkən mərhələdə böyük irəliləyiş olsa da, hələ süni intellekt tərəfindən kəşf edilmiş dərman FDA tərəfindən təsdiqlənməyib.

Süni intellekt dərman inkişafını sürətləndirir, lakin klinik uğur hələ sual altındadır

Insilico Medicine şirkəti süni intellektlə hazırladığı dərmanı 30 ayda II faza klinik sınaqlara çatdırıb. 2024-cü ilin yanvarına qədər isə ən azı 75 AI tərəfindən yaradılmış dərman və ya vaksin klinik sınaqlara daxil olub. Süni intellekt erkən dərman kəşfi mərhələsini 30-40 faiz sürətləndirə bilir, lakin klinik uğur nisbətində hələ ciddi irəliləyiş yoxdur. ECRI təşkilatı 2026-cı ildə AI chatbotlarının səhiyyədə ən böyük təhlükə olduğunu vurğulayıb.

Tibbi diaqnozda süni intellektin məhdudiyyətləri

Gündə 40 milyon insan sağlamlıq suallarını ChatGPT-yə verir. Oxford Universitetinin 1,298 iştirakçı ilə apardığı tədqiqat göstərib ki, AI modelləri tibbi ssenarilərdə 94,9 faiz düzgün diaqnoz qoyur. Lakin real istifadəçilər AI-dən istifadə etdikdə düzgün diaqnoz faizi 34,5 faiz, düzgün müalicə seçimi isə 44,2 faiz olur. Bu nəticələr süni intellektin hələ həkim rolunu tam yerinə yetirə bilmədiyini göstərir. Bundan əlavə, AI chatbotları mental sağlamlıq sahəsində stiqma nümayiş etdirir. Süni intellekt səhiyyədə inzibati işləri asanlaşdırsa da, klinik qərar verməkdə hələ zəifdir.

Ekspert rəyləri və gələcəyə baxış

Dr. Rebecca Payne süni intellektin səhiyyədə rolunu “katib, həkim deyil” kimi qiymətləndirir. Dr. Raminderpal Singh isə qeyd edir ki, “AI dərman kəşfində son on ildə bizi çox ümidləndirmədi, ardıcıl uğursuzluqlar gördük”. Bu fikirlər süni intellektin səhiyyədə hələ tam yetkin olmadığını göstərir.

İnsan həyatına təsiri və gələcək perspektivlər

Alzheimer xəstəliyinin 2030-cu ildə 78 milyon insana təsir edəcəyi, Parkinson xəstəliyinin isə 2050-ci ildə 25 milyon insana çatacağı proqnozlaşdırılır. Pankreas xərçənginin sağ qalma göstəricisi isə illərdir demək olar ki, dəyişməyib. Süni intellekt dərman inkişafını sürətləndirərək xəstələr üçün yeni ümidlər yaratsa da, onun səhiyyədə tam etibarlı vasitə kimi qəbul olunması üçün hələ çox iş görülməlidir. Bu texnologiya insan həyatını dəyişdirmək potensialına malikdir, lakin onun həssas sahədə məsuliyyətlə və ehtiyatla tətbiqi vacibdir.