Süni İntellekt Elmi Məqalə Böhranını Necə Dərinləşdirir?

Süni intellekt və elmi nəşrlərdə böhran

Süni intellekt (SI) tədqiqatçıların məhsuldarlığını 89.3% artırsa da, onun yaratdığı saxta və aşağı keyfiyyətli məqalələr elmi icmanın üzləşdiyi ciddi problemləri ortaya qoyur. Almaniyalı tədqiqatçı Raphael Wimmer süni intellektdən istifadə edərək cəmi 54 saniyədə faktiki olaraq aparmadığı bir təcrübə haqqında tam saxta elmi məqalə hazırladı. Bu hadisə, SI-nin elmi nəşrlərdə yaratdığı böhranı simvolizə edir.

Konfranslarda rekord sayda məqalə

2026-cı ilin Beynəlxalq Maşın Öyrənməsi Konfransına (ICML) 24,000-dən çox məqalə təqdim olunub ki, bu da 2025-ci ilə nisbətən iki dəfədən çoxdur. ChatGPT və digər böyük dil modellərinin (LLM) istifadəsi arXiv platformasına təqdim olunan məqalələrin sayını 50%-dən çox artırıb. Lakin arXiv hər ay 2,400-dən çox məqaləni rədd edir və yeni istifadəçilər üçün uyğunluq yoxlamaları tətbiq edib.

Qiymətləndirmə sistemi tıxanır

Cənubi Koreyanın Korea Advanced Institute of Science and Technology-dan Seulki Lee bildirir ki, mövcud qiymətləndirmə sistemi bu qədər böyük həcmi idarə edə bilmir: “Bu, mövcud qiymətləndirmə sisteminin dizayn edildiyi həddən çox böyük həcmdir.” ArXiv kompüter elmi icmal məqalələrinin təqdimatını qadağan edib, IJCAI isə ikinci və daha çox məqalələr üçün hər birindən 100 ABŞ dolları (təxminən 170 AZN) ödəniş tələb edir. Bu ödənişlər qiymətləndiricilər arasında paylanır.

Süni intellektlə yaradılan məqalələrin aşkarlanması çətinliyi

Cornell Universitetindən Paul Ginsparg vurğulayır ki, “AI slop” adlanan süni intellektlə yaradılan saxta məqalələr adi üsullarla aşkar edilə bilmir. Onlar tez-tez abstrakt və ya tam mətnə baxmaqla belə fərqləndirilə bilmirlər. Buna görə də konfranslar, o cümlədən ICLR və NeurIPS, məqalə təqdim edənlərdən əlavə qiymətləndirmələr tələb edir və daha çox gənc qiymətləndiricilərdən istifadə edir.

Tədqiqatçılar və konfransların reaksiyası

Nancy Chen bildirir ki, bəzi tədqiqatçılar konfransların prestijini qorumaq üçün yüksək keyfiyyətli qiymətləndirməyə üstünlük verirlər. ICML isə oxşar məqalələrin çoxlu təqdimatını məhdudlaşdırmaq üçün yeni siyasətlər tətbiq edib. Bu tədbirlər elmi etibarın qorunması və keyfiyyətin yüksəldilməsi üçün atılan addımlardır.

İnsan və elmi etibar üzərində təsiri

Elm dünyası süni intellektin gətirdiyi imkanlarla yanaşı, onun yaratdığı risklərlə də üz-üzədir. Tədqiqatçıların məhsuldarlığı artarkən, saxta və keyfiyyətsiz məqalələrin artması elmi etibarı sarsıda bilər. Bu isə elmi irəliləyişə olan inamı zəiflədə bilər. Elm dünyası indi həm texnologiyanın gətirdiyi fürsətləri, həm də onun yaratdığı problemləri anlamaq və həll yolları tapmaq məcburiyyətindədir. Bu, yalnız texnoloji deyil, həm də etik və sosial məsələdir.