Süni İntellekt İlk Dəfə Sənət Əsərlərinin Sirrini Açıqlayır

Sənət və süni intellektin kəsişməsi

Sənət əsərlərinin orijinallığını müəyyən etmək həmişə mürəkkəb və mübahisəli proses olub. İndi isə süni intellekt (AI) bu sirri açmaq üçün yeni vasitə kimi ortaya çıxır. İsveçrənin Art Recognition şirkəti 7 il əvvəl yaradılıb və 200-dən çox rəssamın əsərləri üçün xüsusi AI modelləri hazırlayıb. Bu modellər əsərlərin fırça vuruşları, rəng palitrası və kompozisiyasını analiz edərək orijinallıq ehtimalını hesablayır.

Caravaggio və “The Lute Player” əsəri

Caravaggio ilə əlaqələndirilən “The Lute Player” əsərinin üç versiyası mövcuddur. Rusiya Hermitage Muzeyində və Fransanın Wildenstein Kolleksiyasında saxlanılan versiyalar Barokko rəssamı Caravaggio tərəfindən yaradılıb. Böyük Britaniyada, Badminton House-da olan versiya isə uzun müddət surət hesab olunurdu. Lakin Art Recognition şirkətinin modeli bu versiyanın 86% ehtimalla orijinal olduğunu göstərir. Eyni zamanda, Wildenstein versiyasının surət olduğu ehtimal edilir.

AI-nin gücü və məhdudiyyətləri

Şirkətin CEO-su Carina Popovici AI-nin qərarlarının tam izahını vermədiyini etiraf edir. AI modellərinin təlimi bir həftə, əsərin analizi isə 1-2 gün çəkir. Onlar tarixçi ekspertlərin hazırladığı məlumat bazaları ilə işləyir. Lakin bəzi sənət ekspertləri AI-nin əsərlərin tarixçəsini, bərpa vəziyyətini və sənətçinin inkişaf mərhələlərini nəzərə almadığını bildirir. Məsələn, 2023-cü ildə Raphael-in “de Brécy Tondo Madonna” əsərinin müəllifliyi ilə bağlı AI analizləri ziddiyyətli nəticələr verib.

Digər məşhur əsərlərin təhlili

2021-ci ildə şirkət Rubensin “Samson and Delilah” əsərinin 91% ehtimalla surət olduğunu müəyyən edib. Vincent van Gogh-un Oslo Milli Muzeyindəki əsəri isə 97% ehtimalla orijinal sayılıb. Rembrandtın “The Polish Rider” əsərinin isə qismən başqa biri tərəfindən yaradıldığı ehtimal edilir.

İnsan baxışı hələ də önəmlidir

Sənət ekspertləri bildirir ki, AI sənət əsərlərinin autentifikasiyasında tam etibarlı ola bilməz. Onların fikrincə, “AI-nin təhsilli, tənqidi insan baxışını əvəz edə biləcəyini düşünmək yanlışdır.” İnsanlar əsərlərin orijinallığına dair müəyyən səviyyədə dəqiqlik istəyir, lakin bu, həm maşın, həm də insan gözü üçün çətin məsələdir.

Gələcəyin perspektivləri

2024-cü ildə İsveçrədə keçirilən bir hərracda AI tədqiqatları əsasında üç əsər satılıb. Onlardan biri rus rəssam Marianne von Werefkin-ə aid olan suluboya əsər olub və 15,000 İsveçrə frankı (təxminən 33,000 AZN) qiymətə satılıb. Bu, süni intellektin sənət dünyasında getdikcə artan rolunu göstərir. Lakin ekspertlər vurğulayır ki, autentifikasiya yalnız səthi üslubla bağlı deyil və hər hansı elmi metod müstəqil şəkildə təkrarlanmalıdır.

AI sənət əsərlərinin sirrini açmaqda güclü alət olsa da, insan təcrübəsi və tənqidi baxış hələ də əvəzolunmazdır. Bu texnologiya sənət dünyasında yeni imkanlar yaradır, lakin həm də yeni suallar doğurur.