Superkütləvi qara dəlik “Qırmızı Kartof” qalaktikasını necə dəyişdirir?

Yerə 11.7 milyard işıq ili uzaqlıqda yerləşən və kainatın təxminən 2 milyard yaşında olduğu dövrdə görünən “Qırmızı kartof” ləqəbli qalaktika astronomların diqqətini çəkib. James Webb Kosmik Teleskopu tərəfindən kəşf olunan bu qalaktikanın qəribə, topa bənzər görünüşü ona belə ad verilməsinə səbəb olub.

Milan-Bicocca Universitetinin alimləri Chandra X-ray kosmik gəmisi vasitəsilə qalaktikanın ətrafındakı soyuq və sıx qazın gözlənilmədən turbolent olduğunu aşkar ediblər. Bu qazın belə vəziyyətdə olması ulduzların normal şəkildə əmələ gəlməməsinin səbəbi kimi qiymətləndirilir.

Tədqiqatçılar qazın bu vəziyyətinə səbəb kimi qalaktikanın təxminən 200,000 işıq ili uzaqlığında yerləşən və aktiv ulduz əmələ gətirən başqa bir qalaktikada yerləşən superkütləvi qara dəliyin jetlərinin qazı qarışdırıb qızdırmasını göstərirlər. Bu proses qazın soyumasını və ulduzların yaranması üçün sıxlaşmasını əngəlləyir.

Milan-Bicocca Universitetindən Weichen Wang bildirib: “Ulduzlar gözlədiyimiz kimi formalaşmır, buna görə səbəbini axtardıq və kosmik mətbəxdə bir aşpazın ola biləcəyini tapdıq.” Komandanın digər üzvü Sebastiano Cantalupo əlavə edib ki, qara dəliyin jetləri qazı qarışdıraraq qalaktikanın yeni ulduzlar üçün lazım olan təzə maddə əldə etməsini ləngidir.

Bu kəşf, ulduz əmələ gəlməyən qalaktikaların ətrafındakı qazın davranışını araşdıran ilk tədqiqatlardan biridir və qonşu qalaktikaların bir-birinin inkişafına necə təsir etdiyini anlamaqda vacib rol oynaya bilər.

Tədqiqatın nəticələri 7 iyul 2026-cı ildə Astronomy & Astrophysics jurnalında dərc olunub.