Süni İntellekt Köhnə Kitablarla İrsimizi Necə Gələcəyə Daşıyır?

Süni intellekt və kitab alqı-satqısında yeni dövr

Texnoloji şirkətlər süni intellekt modellərini inkişaf etdirmək üçün köhnə, amma keyfiyyətli kitabları almağa başlayıblar. Badalona şəhərində yerləşən Fènix kitab mağazasının sahibi Marçal Font bu prosesin birbaşa iştirakçısıdır. O, dörd kitabı 35 avroya alıb, lakin göndərmə üçün 67 avro ödəyib. Kitablar Kanada mənşəli ikinci əl kitab alqı-satqısı platforması ZoomBooks vasitəsilə alınıb, sonra isə İllinoys ştatında yerləşən PrepFort logistika operatoruna göndərilib.

Kitabların rəqəmsallaşdırılması və məhv edilməsi

PrepFort kitabları skan etmək üçün iş yerləri yaradır. Anthropic şirkəti Claude adlı süni intellekt modelini inkişaf etdirir və Project Panama proqramı çərçivəsində kitabları rəqəmsallaşdırır. Skan edilmiş fiziki nüsxələr isə məhv edilir. Bu, skan prosesini sürətləndirir, lakin kitab irsinin qorunması məsələsində narahatlıqlar yaradır.

Hüquqi və etik problemlər

Kitabların çoxu ISBN-ə malikdir və bir hissəsi hüquqi qorunma altındadır. 2023-cü ilin dekabrında The New York Times OpenAI və Microsoft-u məhkəməyə verib, 2024-cü ilin aprelində isə səkkiz ABŞ qəzeti bu iddiaya qoşulub. Bu, süni intellektin məlumat mənbələrinin hüquqi statusunu gündəmə gətirir.

Süni intellektin məlumat keyfiyyəti və riskləri

Süni intellekt şirkətləri daha keyfiyyətli və ixtisaslaşmış məlumat axtarır. Kitablar internetdəki mətnlərdən daha yaxşı redaktə olunub və strukturlaşdırılıb. Lakin "model collapse" fenomeni, yəni süni intellektin öz yaratdığı məlumatlarla öyrənməsi, biliklərin keyfiyyətinin azalması riskini artırır.

İnsan və mədəni irs perspektivi

Marçal Font kitab irsinin qorunmasının vacibliyini vurğulayır: "Bu, mənim ən böyük narahatlığımdır." Bu, texnologiyanın sürətli inkişafı ilə mədəni dəyərlərin qorunması arasında incə tarazlığı göstərir. İnsanlar həm yeni texnologiyaların gətirdiyi imkanlardan faydalanır, həm də mədəni irsin itirilməməsi üçün narahatdırlar.

Bu hekayə süni intellekt və kitab irsi arasında yeni əlaqənin, həm imkanların, həm də risklərin açıq nümunəsidir.