Tarixin ən böyük aclığı: Super El Niño 50 milyon insanın həyatını necə dəyişdirdi?

Tarixin ən güclü El Niño hadisəsi

1876-1878-ci illərdə Sakit okeanda baş vermiş güclü El Niño tropik bölgələrdə böyük fəlakətlərə səbəb oldu. Bu dövrdə təbiətin qəzəbi yalnız iqlimə deyil, milyonlarla insanın həyatına da ağır zərbə vurdu. Məsələn, Minnesota ştatında 1877-ci ildə qeydə alınan 29 dərəcə Fahrenheit (təxminən -1.7 dərəcə Selsi) orta temperaturu, bu hadisənin təsirini göstərirdi.

Aclıq və insan faciəsi

Bu El Niño dövründə baş verən kəskin quraqlıqlar əsas səbəb kimi göstərilir. Nəticədə təxminən 50 milyon insan aclıqdan həyatını itirdi. Lakin bu fəlakətin yalnız təbii səbəblərlə izah olunması mümkün deyil. Siyasi və iqtisadi amillər, xüsusilə ənənəvi su və taxıl ehtiyatlarının məhv edilməsi və ya laqeydliyi, aclığın kütləvi ölümə çevrilməsində mühüm rol oynadı. Bu faciə, "tarixin insanlığa ən ağır ekoloji fəlakəti" kimi qiymətləndirilir.

İqlim hadisələrinin qlobal bərabərsizliyə təsiri

El Niño və digər iqlim hadisələri 1876-78-ci illərdə qlobal bərabərsizliyi daha da dərinləşdirdi. Bu, yalnız təbii fəlakət deyil, həm də insan cəmiyyətlərinin zəifliyini ortaya qoyan bir sınaq oldu. Indian Okean dipolunun güclü olması və Atlantik okean səth temperaturundakı anomaliyalar El Niño-nun təsirini daha da artırdı.

Müasir dövrdə El Niño və dərslər

1982-83, 1997-98 və 2015-16 illərində digər super El Niño hadisələri baş vermişdir. Lakin müasir kənd təsərrüfatı və iqlim elmi bu dəyişiklikləri yaxından izləyir. İqlim dəyişikliyi yeni El Niño dövrlərini gücləndirir, amma bu dəfə böyük miqyaslı aclıq gözlənilmir. Vimal Mishra, 1876-78-ci illərdəki Böyük Aclığı "ən pis ssenari" kimi qiymətləndirir və bu faciədən dərs çıxarmağın vacibliyini vurğulayır.

İnsanlıq üçün xəbərdarlıq

Bu tarixi fəlakət göstərir ki, təbiət hadisələri ilə yanaşı, siyasi və iqtisadi strukturlar da insanların həyatını qorumaqda həlledici rol oynayır. Gələcəkdə oxşar fəlakətlərin qarşısını almaq üçün həm iqlim elminə, həm də sosial ədalətə diqqət yetirmək lazımdır.