Təbiət niyə “Daş-kağız-qayçı” oynayır? Elm bu sirri açır

Kaliforniyanın Merced şəhərinin quru təpələrində yaşayan yan nöqtəli kərtənkələlərdə maraqlı bir davranış müşahidə olunub. Bu kiçik sürünənlər, genlərini gələcək nəsillərə ötürmək üçün “daş-kağız-qayçı” oyununa bənzər bir mexanizm tətbiq edirlər. ABŞ-ın İndiana Universitetində çalışan bioloq Berri Sinervo bu davranışı ilk dəfə üç onillik əvvəl araşdırmağa başlayıb. O, kərtənkələlərin müxtəlif rəngli boğazlara sahib olduğunu və rənglərin onların davranışlarını müəyyən etdiyini aşkar edib.

Yan nöqtəli kərtənkələlərin erkəkləri cütləşmə mövsümündə boğazlarında üç fərqli rəngdən birini nümayiş etdirirlər: narıncı, mavi və ya sarı. Bu rənglər onların cütləşmə strategiyasını əks etdirir. Narıncı boğazlı erkəklər aqressivdir, geniş əraziləri ələ keçirir və altı dişiyə qədər qoruyurlar. Mavi boğazlılar isə daha çox əməkdaşlığa meyllidirlər və öz ərazilərini müdafiə etmək üçün bir-birləri ilə əməkdaşlıq edirlər. Sarı boğazlılar isə hiyləgərlik edərək, digər erkəklərin dişilərini oğurlamağa çalışırlar.

Bu rənglər arasında qarşılıqlı əlaqə “daş-kağız-qayçı” oyununa bənzəyir. Narıncı boğazlılar maviləri məğlub edir, mavilər isə sarıları üstələyir. Sarılar isə narıncıları aldadaraq üstünlük qazanırlar. Bu dövrü mexanizm təbiətdə genetik müxtəlifliyin qorunmasına kömək edir.

Sinervo, bu davranışın yalnız kərtənkələlərə məxsus olmadığını və təbiətdə digər növlərdə də rast gəlinə biləcəyini vurğulayıb. Onun araşdırmaları göstərir ki, bu cür rəqabət mexanizmləri təbiətin zənginliyini və müxtəlifliyini təmin edən əsas amillərdən biridir.