Tropik Meşələrdə Karbon İtkisi və Bərpa: Yeni Kəşflər Nəyi Dəyişir?

Tropik meşələrdə karbon dövriyyəsinin mürəkkəbliyi

Tropik meşələr iqlim dəyişikliyinin qarşısını almaqda əsas rol oynayır. Lakin onların karbon saxlama və buraxma prosesləri hələ də tam aydın deyil. ESA-nın Climate Change Initiative Biomass layihəsi çərçivəsində aparılan yeni tədqiqat 1988-ci ildən 2026-cı ilin yanvarına qədər olan dövrdə dərc olunmuş 146 elmi məqalənin sübutlarını təhlil edib.

Yanğın və ağac kəsmənin karbon emissiyasına təsiri

Tədqiqat göstərir ki, meşə yanğınları sağlam meşələrə nisbətən təxminən 50% daha çox karbon buraxır. Seçmə ağac kəsimi isə karbon emissiyasını 34% artırır, meşə kənarında baş verən ağac itkisi isə 31% əlavə karbon itkisinə səbəb olur. Bu rəqəmlər tropik meşələrin qorunmasının nə qədər vacib olduğunu vurğulayır.

Qismən zədələnmiş meşələrin karbon saxlama qabiliyyəti

Tədqiqatın ən maraqlı nəticələrindən biri qismən zədələnmiş meşələrin tamamilə təmizlənmiş meşələrdən daha çox karbon saxlamasıdır. Belə ki, 20 il sonra qismən zədələnmiş meşələr sağlam meşənin təxminən 75%-i qədər karbon ehtiyatı saxlayır, halbuki tamamilə təmizlənmiş ərazilərdə yenidən böyüyən meşələr yalnız 38%-ə çatır. Bu fərq qismən zədələnmiş meşələrdə toxum, torpaq və ağac materiallarının qalması ilə əlaqələndirilir.

Yeni texnologiyalar və dəqiq biomassa xəritələri

ESA-nın Climate Change Initiative Biomass layihəsi Copernicus Sentinel-1, JAXA ALOS-2 PALSAR-2 və NASA GEDI lidar məlumatlarından istifadə edərək 100 metr dəqiqliklə qlobal biomassa xəritələri hazırlayır. Bu xəritələr CARBONARA layihəsi çərçivəsində tropik meşələrin monitorinqinə mühüm töhfə verir.

Ekspertlərin fikirləri

Viola Heinrich bildirir: “Bu tədqiqat karbon hesabatlarında daha geniş yanaşma tələb edir.” Clément Albergel isə əlavə edir: “Milli inventarların düzgün hesabatı üçün karbon itkisi və bərpası proseslərinin ayrı-ayrılıqda qiymətləndirilməsi vacibdir.”

İnsan və ekosistemlər üçün əhəmiyyəti

Tropik meşələrin karbon saxlama potensialının dəqiq qiymətləndirilməsi iqlim siyasətlərinin effektivliyini artırır. Meşə zədələnməsi və bərpası proseslərinin fərqli təsirlərini anlamaq həm yerli icmalar, həm də qlobal iqlim üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə Braziliya Amazonu və Xingu Indigenous Park kimi ərazilərdə bu biliklər təbii sərvətlərin qorunmasına və davamlı idarəetməyə yol açır.

Bu tədqiqat 2024-cü ilin martında keçirilən Quantifying Regrowth and Recovery from Deforestation and Degradation seminarı nəticəsində hazırlanıb və ESA, Helmholtz Centre for Geosciences, Cambridge Universiteti, World Resources Institute və Global Forest Observation Initiative tərəfindən dəstəklənib.