WASP-17b-nin yumşaq atmosferində daşlara bənzər sirli strukturlar aşkarlandı

WASP-17b: Ulduza baxan və soyuq tərəfi ilə ekzoplanet

1300 işıq ili uzaqlıqda yerləşən WASP-17b ekzoplaneti astronomların diqqətini çəkir. Jupiterin kütləsinin təxminən 0.8-i qədər olsa da, onun ölçüsü Jupiterdən təxminən iki dəfə böyükdür. Bu nəhəng qaz nəhəngi valideyn ulduzuna çox yaxın olduğundan, onun ətrafında dövr etmə müddəti dörd gündən azdır. WASP-17b tidally locked vəziyyətdədir — yəni bir tərəfi daim ulduza baxır, digər tərəfi isə soyuq qalır.

Atmosferin marshmallow kimi yumşaqlığı və halqa formasında strukturlar

Son tədqiqatlar göstərir ki, WASP-17b-nin atmosferi marshmallow kimi yumşaqdır və halqa şəklindədir. Bu halqanın üzərində "daşlar" kimi görünən maraqlı strukturlar aşkar olunub. Bu, ekzoplanetin atmosferindəki mürəkkəb və dəyişkən şəraitin göstəricisidir.

Yeni texnika: Transmission strings ilə 3D xəritə

Bristol Universitetindən Hannah Wakeford və Cornell Universitetindən Lili Aldersonun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu "transmission strings" adlı yeni texnikadan istifadə edərək atmosferin 3D xəritəsini yaratdı. Bu üsul ənənəvi modellərdən fərqli olaraq, atmosferin kənarından keçən işığın tərkibini müxtəlif bucaqlardan ölçür və planetin atmosferinin halqa şəklindəki strukturlarını dəqiqliklə müəyyən edir.

İsti küləklər və temperatur fərqləri

Tədqiqat zamanı atmosferdə isti küləklərin ekvatora və soyuq tərəfə təsiri müşahidə edildi. Atmosferin kimyəvi tərkibi və temperaturu ulduza baxan və əks tərəfdə fərqli olduğu üçün, planetin bir tərəfi isti, digər tərəfi isə soyuq qalır.

Elm dünyasında yeni mərhələ

"Planets are temperamental, their atmospheres complex and chaotic," — deyə tədqiqatçılar bildirirlər. Lili Alderson əlavə edir: "Biz artıq atmosferi halqa kimi görməkdən çıxıb, bu halqanın üzərində daşların harada olduğunu başa düşürük." Bu, planetlərin həqiqətən 3D obyektlər olduğunu sübut edən ilk konseptdir.

Gələcək perspektivlər

Bu kəşf yalnız astronomiyada yeni mərhələ açmır, həm də ekzoplanetlərin atmosferlərini daha dərindən anlamağa imkan verir. WASP-17b-nin atmosferindəki mürəkkəblik kainatdakı müxtəlifliyi və gözlənilməzliyi bir daha göstərir.

Tədqiqat 14 oktyabr 2026-cı ildə Nature Astronomy jurnalında dərc olunub.