Dəniz Dibində Yeni Enerji İnqilabı: Qaranlıq Oksigen Nədir və Niyə Vacibdir?

Dəniz Dibində Qaranlıq Oksigenin Kəşfi

Sakit Okeanın Clarion-Clipperton zonasında (CCZ) 4000 metr dərinlikdə yerləşən polimetallik nodulların səthində işıq olmadan oksigen istehsal olunur. Bu nodullar nikl, manqan, mis, sink və kobalt kimi qiymətli metalları ehtiva edir. Tədqiqatçılar nodulların səthində təxminən 0,95 volt gərginlik yarandığını və bunun dəniz suyunun elektrolizini təmin etdiyini aşkar ediblər. Bu proses nəticəsində “qaranlıq oksigen” əmələ gəlir.

2013-cü ildən Davam Edən Araşdırmalar

2013-cü ildə CCZ-də oksigen səviyyəsinin artması müşahidə olunub. Maraqlıdır ki, mikroorqanizmlər öldürüldükdə belə oksigen səviyyəsi yüksəlməyə davam edib. Bu, oksigenin yaranmasının yalnız canlıların fəaliyyəti ilə bağlı olmadığını göstərir. Scottish Association for Marine Science-in dərin dəniz ekoloqu və tədqiqatın rəhbəri Endryu Svitmen (Andrew Sweetman) bildirir ki, “Aerob həyatın planetdə başlaması üçün oksigen olmalı idi. Bizim anlayışımıza görə, Yer üzündə oksigenin mənbəyi fotosintetik orqanizmlərdir. Amma indi bilirik ki, işıq olmayan dərin dənizdə də oksigen istehsal olunur. Bu səbəbdən aerob həyatın harada başlaya biləcəyini yenidən düşünməliyik.”

Dərin Dəniz Enerji Mənbəyi və Həyatın Başlanğıcı

Bu kəşf həyatın başlanğıcına dair mövcud nəzəriyyələrə meydan oxuyur. Nodulların “daş içində batareya” kimi fəaliyyət göstərməsi dəniz dibində yeni enerji mənbəyinin olduğunu göstərir. Scripps Oceanography İnstitutundan Lisa Levin dərin dəniz mədənçiliyinə moratoriumun vacibliyini vurğulayaraq deyir: “Bu, dərin okeanın sərhəd olduğunu göstərən əla nümunədir. Polimetallik nodulların dəniz dibində oksigen istehsal etməsi yeni ekosistem funksiyasıdır və dərin dəniz mədənçiliyinin təsirlərini qiymətləndirərkən nəzərə alınmalıdır.”

Qlobal Mühafizə və Gələcək Perspektivlər

Hazırda 25 ölkə dərin dəniz mədənçiliyinə moratorium tətbiq edilməsini tələb edir. CCZ 4,5 milyon kvadrat kilometr sahəni əhatə edir və Sakit Okeanın Havay adaları ilə Meksikanın qərb sahilləri arasında yerləşir. Bu zonada polimetallik nodulların tədqiqi həm ekoloji, həm də iqtisadi baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edir. Nodulların enerji istehsal potensialı gələcəkdə enerji problemlərinin həllində yeni imkanlar aça bilər.

Bu tədqiqat 2024-cü ildə Nature Geoscience jurnalında dərc olunub və dəniz dərinliyində həyatın və enerjinin yeni mənbələrinin kəşfi sahəsində önəmli addım sayılır.