Kosmosdan gələn sirli fotonlar: Fizika qanunlarını yenidən yazacaqmı?

Kosmik partlayışdan gələn fotonun fövqəladə səyahəti

2022-ci ilin 9 oktyabrında baş vermiş BOAT adlı gamma-şüa partlayışı (GRB 221009A) Yerə qədər 2 milyard işıq ili məsafəni qət edən ən yüksək enerjili fotonlardan birini göndərdi. Mövcud fizika qanunlarına görə belə yüksək enerjili fotonun bu qədər uzaq məsafədən Yerə çatması mümkün deyildi.

Carpet detektoru və Baksan Rəsədxanasının rolu

Rusiyanın Qafqaz bölgəsində yerləşən Baksan Rəsədxanasındakı Carpet ultra-yüksək enerji kosmik şüa detektoru bu fotonu aşkar etdi. Bu, gamma-şüa partlayışından gələn ən yüksək enerjili foton kimi qeydə alındı.

Fizika qanunlarının sınanması və ALP hissəcikləri

Alimlər bu fotonun səyahətində axion-oxşar hissəciklər (ALP) kimi hipotetik, çox yüngül hissəciklərə çevrilə biləcəyini irəli sürdülər. ALP-lər fotonların uzun məsafələrdə səyahət edərkən kosmik mikro dalğa fonu (CMB) ilə qarşılıqlı təsirdən qaçaraq enerjilərini qorumasına imkan verir. Bu yanaşma Lorentz invariantlığının yüksək enerjilərdə pozulmasının mümkünlüyünü də əhatə edir – yəni, fizikanın əsas prinsiplərindən biri olan xüsusi nisbilik nəzəriyyəsindəki bəzi məhdudiyyətlərin aradan qalxa biləcəyini göstərir.

Yeni tədqiqatların perspektivi

İtaliyalı alimlər Giorgio Galanti və Marco Roncadelli tərəfindən aparılan araşdırma nəticələri Physical Review Letters jurnalında dərc olunacaq. Onlar bildirirlər ki, "Carpet təcrübəsindən gələn yeni məlumatlar göstərdi ki, indiyə qədər irəli sürülən izahlar kifayət etmirdi". Əgər gələcək müşahidələr bu ssenarini təsdiqləsə, kainat kvant cazibəsi tədqiqatları üçün təbii laboratoriyaya çevriləcək.

İnsan və elmi təsir

Bu kəşf fizikanın fundamental qanunlarını yenidən nəzərdən keçirməyə səbəb olmaqla yanaşı, kainatın sirrini açmaqda yeni imkanlar yaradır. Fotonun Yerə çatmaq üçün keçdiyi uzun və sirli yol elm dünyasında böyük maraq və ümid doğurur.