Qlazqo Universiteti: Kənar Həyatın Molekulyar Mürəkkəbliyi Necə Ölçülür?

Kənar həyatın axtarışında yeni yanaşma

Qlazqo Universitetinin alimləri kənar həyatın izlərini tapmaq üçün ənənəvi biokimyaya əsaslanmayan yeni metod hazırlayıblar. Bu yanaşma molekulların mürəkkəbliyini — yəni onların qurulması üçün lazım olan minimal ardıcıl addımların sayını ölçür.

Molekulyar yığılma nədir?

Molekulyar yığılma, mürəkkəb kimyəvi birləşmələrin yaranması üçün tələb olunan minimal ardıcıl addımların sayını göstərir. Tədqiqatçılar hesab edir ki, mürəkkəb molekulların təkrar-təkrar və böyük miqdarda yaranması həyatın universal göstəricisi ola bilər. Bu, metan, fosfin və ya dimetilsülfid kimi sadə molekulların mövcudluğundan fərqli olaraq, daha etibarlı bioloji siqnal təqdim edir.

Yeni metodun tətbiqi və nəticələri

Tədqiqatda molekulyar yığılma indeksi təxminən 15 olan səviyyədə abiotik və bioloji nümunələr arasında fərq müşahidə olunub. Bu göstərici həyatın mövcudluğunu müəyyən etmək üçün sərhəd kimi istifadə oluna bilər. Metod Mars, Avropa, Encelad və Titan kimi planet və peyklərdə tətbiq üçün nəzərdə tutulub.

Kütlə spektrometri və maşın öyrənməsi

Molekulyar yığılmanı ölçmək üçün kütlə spektrometri istifadə olunur. Tədqiqatçılar XGBoost maşın öyrənmə modelini ABŞ-ın Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutunun Chemistry WebBook bazasından alınan standartlaşdırılmış kütlə spektrometri məlumatları ilə təlimləndiriblər. Bu, orta kvadrat səhvini 0,12-dən 0,04-ə endirib. Model yüksək molekulyar yığılmanı az qiymətləndirməyə meyllidir ki, bu da bioloji siqnalın səhv tanınmasının qarşısını alır.

Gələcək perspektivlər və çağırışlar

Metod hələ praktik tətbiq üçün tam hazır deyil. Kütlə spektrometri parametrlərinin dəyişkənliyi və molekulların parçalanma xüsusiyyətləri qiymətləndirməyə təsir edir. Buna baxmayaraq, bu yanaşma gələcək kosmik aparatlarda kənar həyatın axtarışında mühüm rol oynaya bilər. Tədqiqatçılar bu metodu Mars roverləri və digər kosmik missiyalarda istifadə etməyi planlaşdırırlar.

İnsan və kainat arasında körpü

Bu tədqiqat insanlığın kainatda tək olmadığını anlamaq üçün yeni imkanlar yaradır. Həyatın molekulyar mürəkkəbliyini ölçməklə, biz yalnız yadplanetli varlıqları tapmaqla qalmır, həm də həyatın universal qanunlarını daha dərindən öyrənirik. Bu, insanın kainatdakı yerini yenidən düşünməyə vadar edir.

Tədqiqat 17 avqust 2026-cı ildə "Proceedings of the National Academy of Sciences" jurnalında dərc olunub.